పద్యం - 36 (ఈశ్వరుని కర్తృత్వం - మాయ మరియు జ్ఞానం)
సీ. ఆయురారోగ్య పుత్రార్థ సంపదలన్ని
కలుగఁజేసెడి భారకర్త వీవె
చదువు లెస్సఁగనేర్పి సభలో గరిష్ఠాధి
కార మొందించెడి ఘనుఁడ వీవె
నడక మంచిది పెట్టి నరులు మెచ్చెడునట్టి
పేరు రప్పించెడి పెద్ద వీవె
బలువైన వైరాగ్యభక్తిజ్ఞానములిచ్చి
ముక్తిఁ బొందించెడు మూర్తి వీవె
తే. అవనిలో మానవుల కన్నియాసలిచ్చి
వ్యర్థులను జేసి తెలిపెడివాఁడ వీవె
భూషణవికాస! శ్రీధర్మపురనివాస!
దుష్టసంహార! నరసింహ దురితదూర!
ప్రతి పదార్థం
ఆయుః + ఆరోగ్య + పుత్ర + అర్థ సంపదలు + అన్ని = ఆయుర్దాయం, ఆరోగ్యం, పిల్లలు, ధన సంపదలు అన్నీ కలుగఁజేసెడి = కలిగించే (ఇచ్చే) భారకర్తవు + ఈవె = బాధ్యత వహించే కర్తవు నీవే చదువు లెస్సఁగన్ + నేర్పి = చదువును బాగా నేర్పించి సభలో = సభలలో (నలుగురిలో) గరిష్ఠ + అధికారము = గొప్పదైన అధికారాన్ని, గౌరవాన్ని ఒందించెడి = పొందేలా చేసే ఘనుఁడవు + ఈవె = గొప్పవాడవు నీవే నడక మంచిది పెట్టి = మంచి నడవడికను (శీలాన్ని) ప్రసాదించి నరులు మెచ్చెడునట్టి = ప్రజలు మెచ్చుకునేటటువంటి పేరు రప్పించెడి = కీర్తిని తెప్పించే పెద్దవు + ఈవె = పెద్ద దిక్కు నీవే బలువైన = బలమైన (దృఢమైన) వైరాగ్య + భక్తి + జ్ఞానములు + ఇచ్చి = వైరాగ్యాన్ని, భక్తిని, ఆత్మజ్ఞానాన్ని ఇచ్చి ముక్తిన్ + పొందించెడు = మోక్షాన్ని పొందేలా చేసే మూర్తివి + ఈవె = దైవానివి నీవే (కానీ) అవనిలో = ఈ భూమి మీద మానవులకు + అన్ని ఆసలు + ఇచ్చి = మనుషులకు రకరకాల కోరికలను (ఆశలను) పుట్టించి వ్యర్థులను జేసి = (ఆ కోరికలలో పడి కొట్టుకునేలా చేసి) వారిని పనికిరాని వారిగా చేసి (చివరకు) తెలిపెడివాఁడవు + ఈవె = (సత్యాన్ని) తెలియజేసేవాడవు (జ్ఞానోదయం కలిగించేవాడవు) కూడా నీవే (మకుటం) = (మొదటి పద్యంలోని మకుటమే పునరావృతం)
తాత్పర్యం
ఓ నరసింహ స్వామీ! ఆయుష్షు, ఆరోగ్యం, సంతానం, సంపదలు అన్నీ ఇచ్చే భారం నీదే. మంచి చదువు చెప్పించి, సభలలో గొప్ప అధికారాన్ని, గౌరవాన్ని ఇప్పించే గొప్పవాడివి నీవే. మంచి నడవడికను ఇచ్చి, నలుగురూ మెచ్చుకునేలా కీర్తిని తెప్పించే పెద్దవు నీవే. దృఢమైన వైరాగ్యాన్ని, భక్తిని, జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించి మోక్షాన్ని ఇచ్చే మూర్తివి కూడా నీవే. కానీ, విచిత్రమేమిటంటే, ఈ లోకంలో మనుషులకు రకరకాల ఆశలను పుట్టించి, ఆ ఆశల వలయంలో వారిని వ్యర్థులుగా (సంసారుగా) మార్చేది, ఆ తర్వాత వారికి బుద్ధి చెప్పి సత్యాన్ని తెలియజేసేది కూడా నీవే!
విశ్లేషణ
ఈ పద్యం ఈశ్వర తత్వాన్ని, ఆయన "లీల"ను అత్యంత లోతుగా విశ్లేషిస్తుంది. సాధారణంగా దేవుడు మంచిని మాత్రమే ఇస్తాడని అనుకుంటాం. కానీ కవి ఇక్కడ, సంసారంలో మనల్ని బంధించే 'ఆశ'లకు కూడా మూలం భగవంతుడేనని, అది కూడా ఆయన ప్రణాళికలో భాగమేనని చెబుతున్నాడు.
1. ఈశ్వరుని సర్వ కర్తృత్వం :
అభ్యుదయం మరియు నిశ్రేయసం: వేదాలు చెప్పినట్లు, భగవంతుడు ఇహలోక సుఖాలైన ఆయురారోగ్యైశ్వర్యాలను (అభ్యుదయం) ఇస్తాడు, అలాగే పరలోక సుఖమైన మోక్షాన్ని (నిశ్రేయసం) కూడా ఇస్తాడు. "భారకర్త వీవె" అనడం ద్వారా, జీవుని యోగక్షేమాల బాధ్యత పూర్తిగా పరమాత్మదేనని కవి స్పష్టం చేస్తున్నాడు.
2. మాయ మరియు లీల:
ఆసలు ఇచ్చి వ్యర్థులను జేసి: ఇది పద్యంలోని అత్యంత కీలకమైన మరియు క్లిష్టమైన భాగం. "ఆశలను పుట్టించి మనుషులను ఎందుకు వ్యర్థం చేయాలి?" అనే ప్రశ్న ఇక్కడ ఉదయిస్తుంది.
కర్మ పరిపక్వత: జీవుడు తనలో ఉన్న వాసనలను అనుభవించి, వాటి నిస్సారతను తెలుసుకునే వరకు అతనికి ఆశలు అవసరం. కోరికలు తీరిన తర్వాత గానీ, లేదా కోరికల వల్ల దెబ్బతిన్న తర్వాత గానీ వచ్చే వైరాగ్యమే స్థిరంగా ఉంటుంది. అందుకే భగవంతుడు జీవులకు ఆశలను ఇచ్చి, వారు ఆ మాయలో పడి లేచేలా చేస్తాడు.
అనుభవమే గురువు: పసివాడు నడక నేర్చుకునేటప్పుడు తల్లి వాడిని కింద పడనిస్తుంది, అప్పుడే వాడు లేచి నిలబడటం నేర్చుకుంటాడు. అలాగే, భగవంతుడు మనుషులకు ఆశలను ఇచ్చి, వారు ఆ భ్రమలో పడి, "ఇది వ్యర్థం" అని స్వయంగా తెలుసుకునేలా చేస్తాడు. "వ్యర్థులను జేసి" అంటే వారిని శాశ్వతంగా నాశనం చేయడం కాదు, వారి అహంకారాన్ని, భ్రమలను వ్యర్థం చేయడం.
3. "తెలిపెడివాఁడ వీవె" : చివరకు ఆ భ్రమల నుండి లేపి, సత్యాన్ని బోధించే గురువు (జగద్గురువు) కూడా ఆయనే. మాయను కల్పించేది ఆయనే, మాయను తొలగించేది ఆయనే. బంధ విముక్తులు కావాలంటే, బంధించిన వాడినే ఆశ్రయించాలి.
4. వేదాంత విశేషాలు:
సూత్రధారి: ఈ ప్రపంచం ఒక నాటకమని, జీవులందరూ పాత్రధారులని, దారాలన్నీ భగవంతుని చేతిలో ఉంటాయని ("ఈశ్వరుడు సర్వభూతానాం హృద్దేశేర్జున తిష్ఠతి / భ్రామయన్ సర్వభూతాని యంత్రారూఢాని మాయయా") గీతలో చెప్పిన సత్యానికి ఈ పద్యం నిదర్శనం. భోగాలనూ ఆయనే ఇస్తాడు, యోగాన్ని ఆయనే ఇస్తాడు.
5. యోగ విశేషాలు (చక్రాల పరిణామం):
దిగువ నుండి ఎగువకు ప్రయాణం: భగవంతుడు మొదట "ఆయురారోగ్య పుత్రార్థ" (మూలాధార, స్వాధిష్ఠాన చక్రాలు) ఇస్తాడు. ఆ తర్వాత "గరిష్ఠాధికార" (మణిపూరక) ఇస్తాడు. ఆపై "నడక మంచిది" (అనాహత) ఇస్తాడు. చివరగా "వైరాగ్యభక్తిజ్ఞానములు" (విశుద్ధి, ఆజ్ఞా) ఇచ్చి "ముక్తి" (సహస్రార) పొందిస్తాడు. అంటే, జీవుని పరిణామ క్రమంలో ప్రతి దశలోనూ వెనుక ఉండి నడిపించే శక్తి ఆయనే.
