నరసింహ శతక విశ్లేషణ
పద్యం - 32 (జీవిత అశాశ్వతత్వం - అంతిమ సత్యం)
సీ. ధరణిలో వేయేండ్లు తనువు నిల్వఁగబోదు
ధన మెప్పటికి శాశ్వతంబు గాదు
దారసుతాదులు తనవెంట రాలేరు
భృత్యులు మృతినిఁ దప్పించలేరు
బంధుజాలము తన్ను బ్రతికించుకోలేదు
బలపరాక్రమ మేమి పనికిరాదు
ఘనమైన సకల భాగ్యం బెంతఁ గల్గిన
గోచిమాత్రంబైనఁ గొనుచుఁబోఁడు
తే. వెఱ్ఱికుక్కల భ్రమలన్ని విడిచి నిన్ను
భజనఁ జేసెడివారికిఁ బరమసుఖము
భూషణవికాస! శ్రీధర్మపురనివాస!
దుష్టసంహార! నరసింహ దురితదూర!
ప్రతి పదార్థం
ధరణిలో = ఈ భూమి మీద తనువు = శరీరం వేయి + ఏండ్లు = వెయ్యి సంవత్సరాలు (ఎల్లకాలం) నిల్వఁగబోదు = నిలిచి ఉండదు ధనము = సంపద ఎప్పటికిన్ = ఎప్పటికీ శాశ్వతంబు గాదు = శాశ్వతమైనది కాదు దార సుత + ఆదులు = భార్య, పిల్లలు మొదలైనవారు తన వెంట రాలేరు = (చనిపోయాక) తనతో రాలేరు భృత్యులు = సేవకులు మృతినిన్ = మరణాన్ని తప్పించలేరు = తప్పించలేరు బంధుజాలము = బంధువుల సమూహం తన్ను = తనను బ్రతికించుకోలేదు = బ్రతికించుకోలేరు (కాపాడలేరు) బల పరాక్రమము = శారీరక బలం, శౌర్యం ఏమి పనికిరాదు = (మృత్యువు ముందు) ఏమాత్రం పనికిరావు ఘనమైన = గొప్పదైన సకల భాగ్యంబు = సకల ఐశ్వర్యాలు ఎంతఁ గల్గినన్ = ఎంత ఉన్నప్పటికీ గోచిమాత్రంబు + ఐనన్ = కనీసం ఒక చిన్న గోచీ గుడ్డనైనా గొనుచున్ + పోఁడు = (చనిపోయేటప్పుడు) తనతో తీసుకుపోలేడు వెఱ్ఱి కుక్కల = పిచ్చి కుక్కల వంటి భ్రమలు + అన్ని = వ్యామోహాలన్నింటినీ విడిచి = వదిలిపెట్టి నిన్ను భజనఁ జేసెడివారికిన్ = నిన్ను సేవించే వారికి పరమ సుఖము = అత్యున్నతమైన సుఖం (మోక్షం) లభిస్తుంది (మకుటం) = (మొదటి పద్యంలోని మకుటమే పునరావృతం)
తాత్పర్యం
ఓ నరసింహ స్వామీ! ఈ భూమి మీద శరీరం వెయ్యేళ్ళు నిలిచి ఉండదు. ధనం ఎప్పటికీ శాశ్వతం కాదు. భార్యాబిడ్డలు చనిపోయాక వెంట రాలేరు. సేవకులు మృత్యువును ఆపలేరు. బంధువులందరూ కలిసినా ప్రాణాన్ని నిలపలేరు. ఎంత గొప్ప బలపరాక్రమాలు ఉన్నా మృత్యువు ముందు అవి పనికిరావు. ఎంత గొప్ప సంపద ఉన్నా, పోయేటప్పుడు కనీసం ఒక గోచీ గుడ్డను కూడా ఎవరూ వెంట తీసుకుపోలేరు. కాబట్టి, పిచ్చి కుక్కల వలె ఈ లౌకిక భ్రమల వెంట పడటం మాని, నిన్ను భజించేవారికే శాశ్వతమైన మోక్షానందం లభిస్తుంది.
విశ్లేషణ
ఈ పద్యం జీవితంలోని నిష్ఠుర సత్యాన్ని అత్యంత కఠినంగా, సూటిగా బోధిస్తుంది. మనిషి దేనిని నమ్ముకుని బ్రతుకుతున్నాడో, అవన్నీ అంతిమ సమయంలో ఎంత నిస్సారమైనవో కవి వివరిస్తున్నాడు.
1. తీవ్ర వైరాగ్య బోధ:
అంతిమ సత్యం (The Ultimate Truth): "గోచిమాత్రంబైనఁ గొనుచుఁబోఁడు" - ఇది తెలుగు సాహిత్యంలోనే అత్యంత ప్రసిద్ధమైన మరియు శక్తివంతమైన వాక్యం. మనిషి జీవితాంతం కష్టపడి సంపాదించిన దానిలో, అత్యంత అల్పమైన గోచీని కూడా తీసుకువెళ్ళలేడనే నగ్న సత్యాన్ని ఇంతకంటే ప్రభావవంతంగా చెప్పలేము. ఇది విన్న ఎవరికైనా సంపదపై వ్యామోహం తగ్గక మానదు. సకల భాగ్యాలకు, గోచీకి మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసం (Contrast) జీవుని నిస్సహాయతను హైలైట్ చేస్తుంది.
2. ఉపమాన విశేషం:
వెఱ్ఱి కుక్కల భ్రమలు: కవి లౌకిక వ్యామోహాలను "పిచ్చి కుక్కల"తో పోల్చాడు. ఎందుకు?
అసంతృప్తి: పిచ్చి కుక్క దేనికోసమో నిరంతరం పరుగులు తీస్తుంది, కానీ దానికి తృప్తి ఉండదు. అలాగే మనిషి కూడా ఆశల వెంట పరుగులు తీస్తాడు.
వ్యర్థ శ్రమ: కుక్క ఎండిన ఎముకను కొరుకుతూ, తన చిగుళ్ళ నుండి వచ్చే రక్తాన్ని ఆ ఎముక నుండి వస్తోందని భ్రమపడి ఆనందిస్తుందని ఒక సామెత. అలాగే మనిషి కూడా తన జీవితాన్ని వ్యర్థం చేసుకుంటూ, లౌకిక విషయాలలో సుఖం ఉందని భ్రమపడతాడు.
అదుపు లేకపోవడం: పిచ్చి కుక్కకు గమ్యం, విచక్షణ ఉండవు. కామక్రోధాదులతో నిండిన మనిషి ప్రవర్తన కూడా అలాగే ఉంటుంది.
3. వేదాంత విశేషాలు:
అనిత్య అనిత్య వివేకం: దేహం, ధనం, బంధువులు, బలం - ఇవన్నీ 'అనిత్యం' (శాశ్వతం కానివి). భగవంతుని భజన వల్ల వచ్చే 'పరమసుఖం' (మోక్షం) మాత్రమే 'నిత్యం' (శాశ్వతం). ఈ విచక్షణను కలిగి ఉండటమే జ్ఞానం.
మృత్యువు సర్వ సమానత్వం: రాజుకైనా, పేదవాడికైనా మృత్యువు ఒక్కటే. భటులు ఉన్నా, బలం ఉన్నా దానిని ఎవరూ ఆపలేరు. ఈ సత్యాన్ని గ్రహించినవాడు అహంకారాన్ని వీడి వినయంతో ఉంటాడు.
4. లౌకిక / సామాజిక విశేషాలు:
భ్రమల తొలగింపు: మనం సురక్షితంగా ఉన్నామని భావించే కుటుంబం, సంపద, అధికారం నిజానికి మనల్ని రక్షించలేవని ఈ పద్యం గుర్తుచేస్తుంది. ఇది నిరాశావాదం కాదు, వాస్తవికవాదం (Realism). ఈ వాస్తవం తెలిసినప్పుడు, మనిషి అనవసరమైన ఆర్భాటాలకు పోకుండా, ఉన్నంతలో సంతృప్తిగా, ధర్మబద్ధంగా జీవిస్తాడు.
5. యోగ విశేషాలు (చక్రాల అన్వయం): ఈ పద్యంలో వర్ణించబడిన మానసిక స్థితులు ప్రధానంగా మూడు దిగువ చక్రాల అసమతుల్యతను సూచిస్తాయి.
స్వాధిష్ఠాన చక్రం (Sacral Chakra) - అసంతృప్తి: "వెఱ్ఱికుక్కల భ్రమలు" అనేది స్వాధిష్ఠాన చక్రం యొక్క అసమతుల్యతకు నిదర్శనం. ఈ చక్రం కోరికలకు, ఆనందానికి కేంద్రం. ఇది బ్లాక్ అయినప్పుడు లేదా అతిగా పనిచేసినప్పుడు, వ్యక్తికి ఎన్ని భోగాలు అనుభవించినా తృప్తి ఉండదు (insatiable desire). పిచ్చి కుక్కలా కొత్త కోరికల వెంట పరుగెడుతూనే ఉంటాడు.
మూలాధార చక్రం (Root Chakra) - అభద్రత: "ధన మెప్పటికి శాశ్వతంబు గాదు", "తనువు నిల్వఁగబోదు" అనే భయాలు మూలాధార చక్రానికి సంబంధించినవి. ఇది మనుగడకు, భద్రతకు కేంద్రం. ఈ చక్రం బలహీనంగా ఉన్నప్పుడు, వ్యక్తి మరణ భయంతో, అభద్రతా భావంతో ధనాన్ని పోగుచేసుకుంటాడు, శరీరాన్ని పట్టుకుని వేలాడతాడు.
మణిపూరక చక్రం (Solar Plexus Chakra) - అహంకారం: "బలపరాక్రమ మేమి పనికిరాదు" అనేది మణిపూరక చక్రానికి సంబంధించింది. ఇది వ్యక్తిగత శక్తికి, అధికారానికి కేంద్రం. ఈ చక్రం అసమతుల్యంగా ఉన్నప్పుడు, వ్యక్తి తన బలపరాక్రమాలే శాశ్వతమని విర్రవీగుతాడు. కానీ మరణం ముందు అవేవీ పనికిరావని తెలియడం ఈ చక్రం యొక్క పరిమితిని గుర్తుచేస్తుంది.
