పద్యం - 13 (పాత్రత లేమి)
సీ. కోతికి జలతారుకుళ్లాయి యేటికి?
విరజాజి పూదండ విధవ కేల?
ముక్కిడితొత్తుకు ముత్తెంపు నత్తేల?
నద్ద మేమిటికి జాత్యంధునకును?
మాచకమ్మకు నేల మౌక్తికహారముల్?
క్రూరచిత్తునకు సద్గోష్ఠు లేల?
ఱంకుఁబోతుకు నేల బింకంపు నిష్ఠలు?
వావి యేటికి దుష్టవర్తనునకు?
తే. మాట నిలుకడ సుంకరిమోటు కేల?
చెవిటివానికి సత్కథాశ్రవణ మేల?
భూషణవికాస! శ్రీధర్మపురనివాస!
దుష్టసంహార! నరసింహ దురితదూర!
ప్రతి పదార్థం
కోతికి = కోతికి జలతారు కుళ్లాయి ఏటికి? = బంగారు జరీ టోపీ ఎందుకు? విధవకున్ ఏల? = భర్తను కోల్పోయిన స్త్రీకి ఎందుకు? విరజాజి పూదండ? = విరజాజి పూల మాల? ముక్కిడి తొత్తుకు = ముక్కులేని దాసికి ముత్తెంపు నత్తు ఏల? = ముత్యాల ముక్కుపుడక ఎందుకు? జాత్యంధునకును = పుట్టుకతో గ్రుడ్డివాడికి అద్దము ఏమిటికి? = అద్దం ఎందుకు? మాచకమ్మకున్ ఏల? = పురుష స్వభావం గల స్త్రీకి ఎందుకు? మౌక్తిక హారముల్? = ముత్యాల హారాలు? క్రూరచిత్తునకు = క్రూరమైన మనస్సు కలవానికి సద్గోష్ఠులు ఏల? = మంచివారితో సత్సంగం ఎందుకు? ఱంకుఁబోతుకున్ ఏల? = వ్యభిచారికి ఎందుకు? బింకంపు నిష్ఠలు? = ఆడంబరంతో కూడిన నియమనిష్ఠలు? దుష్టవర్తనునకు = చెడు నడవడిక కలవానికి వావి ఏటికి? = బంధుత్వాల వరుసలు ఎందుకు? సుంకరి మోటుకు = పన్నులు వసూలు చేసే మొరటువానికి మాట నిలుకడ ఏల? = మాట నిలబెట్టుకోవడం ఎందుకు? చెవిటివానికి = చెవుడు ఉన్నవానికి సత్కథా శ్రవణము ఏల? = మంచి కథలను వినడం ఎందుకు? (మకుటం) = (మొదటి పద్యంలోని మకుటమే పునరావృతం)
తాత్పర్యం
కోతికి జరీ టోపీ, విధవరాలికి పూలదండ, ముక్కులేనిదానికి ముక్కుపుడక, పుట్టుగ్రుడ్డికి అద్దం, పురుష స్వభావం గల స్త్రీకి ముత్యాలహారం ఎలా వ్యర్థమో; క్రూరునికి సత్సంగం, వ్యభిచారికి ఆడంబరపు నిష్ఠలు, దుర్మార్గునికి బంధుత్వాల విలువ, మొరటు సుంకరికి మాట నిలకడ, చెవిటివానికి మంచి కథలు వినడం కూడా అలాగే వ్యర్థం. ఓ నరసింహ స్వామీ, యోగ్యత లేనివారికి మంచి విషయాలు ప్రయోజనకరం కావు.
విశ్లేషణ
ఈ పద్యం "పాత్రత" అనే భావనను మరింత లోతుగా, విభిన్నమైన సామాజిక, నైతిక ఉదాహరణలతో వివరిస్తుంది. విలువైన వస్తువుకైనా, ఉన్నతమైన భావనకైనా దానిని గ్రహించగల, గౌరవించగల యోగ్యత లేనప్పుడు అది నిరర్థకమని కవి స్పష్టం చేస్తున్నాడు.
1. సామాజిక, నైతిక విశ్లేషణ:
ఔచిత్యం (Propriety): ఈ పద్యం ఔచిత్యం యొక్క ప్రాముఖ్యతను నొక్కి చెబుతుంది. ఏ వస్తువు ఎవరికి తగినది, ఏ ప్రవర్తన ఎవరికి శోభనిస్తుంది అనే విచక్షణ అవసరం. యోగ్యత లేనివారికి అలంకారాలు, నియమాలు, విలువలు శోభించవు, పైగా హాస్యాస్పదంగా మారతాయి.
నైతిక పతనం: క్రూరుడు, వ్యభిచారి, దుర్మార్గుడు వంటి పాత్రలను ప్రస్తావించడం ద్వారా, నైతిక పునాది లేనిదే ఏ సద్గుణమూ నిలవదని కవి చెబుతున్నాడు. లోపల నైతికత లేనివాడు, బయటకు గొప్ప నిష్ఠాగరిష్ఠుడిలా ఆడంబరంగా ప్రవర్తించడం (బింకంపు నిష్ఠలు) ఎంత వ్యర్థమో ఇది తెలియజేస్తుంది.
2. ఆధ్యాత్మిక విశ్లేషణ:
అధికారి తత్త్వం: క్రూరచిత్తునికి సత్సంగం, చెవిటివానికి సత్కథలు ఎందుకని ప్రశ్నించడం ద్వారా, ఆధ్యాత్మిక ఉపదేశాలను స్వీకరించడానికి కావలసిన అర్హత (అధికారి) ఏమిటో కవి పరోక్షంగా వివరిస్తున్నాడు. మనస్సులో క్రూరత్వం, అహంకారం వంటి మలినాలు ఉన్నంతవరకు, చెవులు భగవత్ కథలను విన్నా, మనస్సు వాటిని గ్రహించలేదు. హృదయం అనే పాత్ర శుభ్రంగా, తెరిచి ఉన్నప్పుడే భగవత్ జ్ఞానం అనే అమృతం అందులో నిలుస్తుంది.
3. శైలీ సౌందర్యం (Literary Merit):
దృష్టాంతాల వైవిధ్యం: పదకొండవ పద్యంలో జంతువులను ఉదాహరణగా తీసుకున్న కవి, ఇక్కడ మానవ సమాజంలోని విభిన్న పాత్రలను (విధవ, జాత్యంధుడు, మాచకమ్మ, వ్యభిచారి, సుంకరి) ఉదాహరణలుగా తీసుకున్నాడు. ఇది కవి యొక్క లోక పరిశీలనను, విషయ వైవిధ్యాన్ని చూపిస్తుంది.
ప్రశ్నార్థక శైలి: పద్యమంతా "ఏల?", "ఏటికి?", "ఏమిటికి?" అనే ప్రశ్నలతో నడుస్తుంది. ఈ ప్రశ్నార్థక శైలి, పాఠకుడిని ఆలోచింపజేసి, కవి చెప్పిన ముగింపుతో ఏకీభవించేలా చేస్తుంది. ఇది ఒక విషయాన్ని నేరుగా చెప్పడం కంటే, ప్రశ్నల ద్వారా ఒప్పించడం అనే శక్తివంతమైన సాహిత్య ప్రక్రియ.
4. తాత్విక విశ్లేషణ (Philosophical Analysis):
విలువ యొక్క సాపేక్షత (Relativity of Value): ఒక వస్తువు యొక్క విలువ దాని అంతర్గత గుణంలోనే కాకుండా, దానిని స్వీకరించే వ్యక్తి యొక్క యోగ్యతలో కూడా ఉంటుంది. పుట్టుగ్రుడ్డికి అద్దం విలువ శూన్యం. అలాగే, భౌతికవాదికి ఆధ్యాత్మిక విలువల పట్ల ఆసక్తి ఉండదు. విలువ అనేది గ్రహీత యొక్క చైతన్య స్థాయిపై ఆధారపడి ఉంటుందనే తాత్విక సత్యాన్ని ఈ పద్యం ఆవిష్కరిస్తుంది.
వ్యాఖ్యానం
శనగల శేష ఆంజనేయ గోపాల్,
జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాల,
మందడం, గుంటూరు జిల్లా
