వాతాపి గణపతిం భజే హం - సంపూర్ణ వివరణ

 

శ్రీమాతా జ్యోతిషాలయం

వాతాపి గణపతిం భజే హం - సంపూర్ణ వివరణ

రచన: ముత్తుస్వామి దీక్షితార్ రాగం: హంసధ్వని తాళం: ఆది భాష: సంస్కృతం

ప్రతిపదార్థ తాత్పర్యములు

పల్లవి:

"వాతాపి గణపతిం భజే హం | వారణాస్యం వరా ప్రదం శ్రీ ||"

ప్రతిపదార్థం:

• వాతాపి గణపతిం = వాతాపి క్షేత్రంలో వెలసిన గణపతిని

• భజే హం = నేను భజిస్తున్నాను / సేవిస్తున్నాను

• వారణ ఆస్యం = ఏనుగు ముఖం కలవానిని

• వర ప్రదం = వరములను ఇచ్చేవాడిని

• శ్రీ = సకల శుభాలను, సంపదలను ఇచ్చేవాడిని

తాత్పర్యం: ఏనుగు ముఖంతో, సకల శుభాలను, వరాలను ప్రసాదించేవాడు, వాతాపి క్షేత్రంలో కొలువైన శ్రీ మహాగణపతిని నేను మనసారా భజిస్తున్నాను.

అనుపల్లవి:

"భూతాధి సంసేవిత చరణం | భూత భౌతిక ప్రపంచ భరణం ||" "వీతరాగిణం వినుత యోగినం | విశ్వకారణం విఘ్న వారణం ||"

ప్రతిపదార్థం:

• భూతాధి = శివగణాదుల చేత, పంచభూతాల చేత

• సంసేవిత చరణం = చక్కగా సేవించబడే పాదాలు కలవానిని

• భూత భౌతిక ప్రపంచ = పంచభూతాలతో నిర్మితమైన ఈ భౌతిక ప్రపంచాన్ని

• భరణం = భరించేవాడిని, పోషించేవాడిని

• వీతరాగిణం = రాగద్వేషాలకు అతీతమైన వానిని

• వినుత యోగినం = యోగుల చేత కీర్తించబడేవానిని

• విశ్వకారణం = ఈ విశ్వ సృష్టికి మూల కారణమైన వానిని

• విఘ్న వారణం = సకల ఆటంకాలను తొలగించేవానిని

తాత్పర్యం: శివగణాదుల చేత, పంచభూతాల చేత ఎవరి పాదాలు సేవించబడుతున్నాయో, ఈ భౌతిక ప్రపంచాన్ని ఎవరు భరించి పోషిస్తున్నారో, రాగద్వేషాలకు అతీతుడై యోగులచే కీర్తించబడుతున్నారో, ఈ విశ్వ సృష్టికి మూలకారణమై సకల విఘ్నాలను తొలగించే ఆ గణపతిని నేను భజిస్తున్నాను.

చరణం:

"పురా కుంభ సంభవ మునివర ప్రపూజితం త్రిభువన మాధ్యగతం |" "మురారీ ప్రముఖాధ్యుపాసితం మూలాధార క్షేత్రాస్థితం ||" "పరాధి చత్వారి వాగాత్మకం ప్రణవా స్వరూప వక్రతుండం |" "నిరంతరం నిఖిల చంద్రఖండం నిజవామకర విధ్రుతేక్షు తండం ||" "కరాంబుజపాశ భీజాపూరం కలుషవిదూరం భూతాకారం |" "హరాధి గురుగుహ తోశిత బింబం హంసధ్వని భూషిత హేరంభం ||"

ప్రతిపదార్థం:

• పురా = పూర్వకాలంలో

• కుంభ సంభవ మునివర = అగస్త్య మహాముని చేత

• ప్రపూజితం = చక్కగా పూజించబడినవానిని

• త్రిభువన మధ్యగతం = మూడు లోకాలకు మధ్యవర్తిగా ఉన్నవానిని

• మురారి ప్రముఖాది = విష్ణువు మొదలైన దేవతలచే

• ఉపాసితం = ఉపాసించబడిన వానిని

• మూలాధార క్షేత్ర స్థితం = శరీరంలోని మూలాధార చక్రంలో స్థిరంగా ఉన్నవానిని

• పరాధి చత్వారి వాగాత్మకం = పరా, పశ్యంతి, మధ్యమ, వైఖరి అను నాలుగు వాక్కుల రూపంలో ఉన్నవానిని

• ప్రణవ స్వరూప = ఓంకార స్వరూపుడైన

• వక్రతుండం = వంకర తొండము కలవానిని

• నిఖిల చంద్రఖండం = శిరస్సున చంద్రవంకను ధరించినవానిని

• నిజ వామ కర విధృత ఇక్షు దండం = తన ఎడమ చేతిలో చెరకు గడను ధరించినవానిని

• కర అంబుజ పాశ బీజాపూరం = పద్మాల వంటి చేతులలో పాశమును, బీజపూర ఫలమును (దానిమ్మ పండు) ధరించినవానిని

• కలుష విదూరం = పాపములను దూరం చేసేవానిని

• భూతాకారం = బ్రహ్మాండమైన ఆకారం కలవానిని

• హర ఆది గురుగుహ తోశిత బింబం = శివుడు మరియు గురుగుహుడు (దీక్షితార్ ముద్ర) చేత సంతోషింపబడిన స్వరూపం కలవానిని

• హంసధ్వని భూషిత హేరంభం = హంసధ్వని రాగంతో అలంకరించబడిన హేరంబ గణపతిని

తాత్పర్యం: పూర్వం అగస్త్య మహామునిచే పూజించబడినవాడు, ముల్లోకాలకు మధ్యవర్తిగా ఉన్నవాడు, విష్ణువు మొదలైన దేవతలచే ఉపాసించబడినవాడు, మానవ శరీరంలోని మూలాధార చక్రంలో కొలువైనవాడు, పరాది నాలుగు వాక్కులకు ఆత్మ అయినవాడు, ప్రణవ స్వరూపుడు, వంకర తొండము కలవాడు, శిరస్సున చంద్రవంకను ధరించినవాడు, ఎడమచేతిలో చెరకుగడను, ఇతర హస్తాలలో పాశమును, బీజపూర ఫలమును ధరించినవాడు, పాపాలను హరించేవాడు, బ్రహ్మాండమైన ఆకారం కలవాడు, తన తండ్రి శివుడిని, సోదరుడు గురుగుహుడిని సంతోషపెట్టే స్వరూపం కలవాడు, హంసధ్వని రాగంతో అలంకరింపబడిన ఆ హేరంబ గణపతిని నేను భజిస్తున్నాను.

కీర్తనలోని యోగ, ఆధ్యాత్మిక, వేదాంత రహస్యాలు

ఈ కీర్తన కేవలం స్తుతి మాత్రమే కాదు, ఒక లోతైన ధ్యాన శ్లోకం.

1. యోగ రహస్యం: "మూలాధార క్షేత్రాస్థితం"

ఇది ఈ కీర్తనలోని అత్యంత ముఖ్యమైన యోగ రహస్యం. కుండలినీ యోగ ప్రకారం, మానవ శరీరంలో ఏడు శక్తి కేంద్రాలు (చక్రాలు) ఉంటాయి. వాటిలో మొదటిది మూలాధార చక్రం. ఇది వెన్నెముకకు దిగువన ఉంటుంది. సకల ప్రాణశక్తికి ఇది మూలం. ఈ చక్రానికి అధిపతి గణపతి. ఆధ్యాత్మిక సాధనలో విఘ్నాలు తొలగి, కుండలినీ శక్తి జాగృతం కావాలంటే ముందుగా మూలాధారంలో ఉన్న గణపతి అనుగ్రహం పొందాలి.

2. వేదాంత రహస్యం: "ప్రణవా స్వరూప వక్రతుండం" & "విశ్వకారణం"

వేదాంతం ప్రకారం, సృష్టికి మూలం శబ్దం. ఆ మూల శబ్దమే ప్రణవం, అంటే 'ఓం'. ఈ ఓంకారమే పరబ్రహ్మ స్వరూపం. గణపతిని "ప్రణవ స్వరూపుడు" అని కీర్తించడం ద్వారా, ఆయన ఈ సృష్టికి బీజమైన పరబ్రహ్మ తత్త్వమే అని దీక్షితార్ స్పష్టం చేస్తున్నారు.

3. ఆధ్యాత్మిక రహస్యం: "వీతరాగిణం వినుత యోగినం" & "విఘ్న వారణం"

• విఘ్న వారణం: విఘ్నాలు రెండు రకాలు. 1. బాహ్య విఘ్నాలు (పనులలో ఆటంకాలు). 2. అంతర విఘ్నాలు (అహంకారం, కామం, క్రోధం వంటివి). ఆధ్యాత్మిక సాధకునికి అసలైన శత్రువులు ఈ అంతర విఘ్నాలే. గణపతిని ప్రార్థించడం ద్వారా సాధకుడు ఈ అంతర్గత శత్రువులను జయించగలడు.

• వీతరాగిణం: ఆయన రాగద్వేషాలకు, బంధాలకు అతీతుడు. యోగులు, జ్ఞానులు కోరుకునేది ఈ స్థితినే.

4. నిగూఢమైన రహస్యాలు (Symbolism):

• వాతాపి: దీనికి చారిత్రక, పౌరాణిక, తాంత్రిక అర్థాలున్నాయి. చారిత్రకంగా, పల్లవ సేనాని పరాంజోతి బాదామి (పూర్వపు వాతాపి) నుండి తెచ్చిన గణపతి విగ్రహం ఇది. తాంత్రికంగా, 'వాత' అనగా ప్రాణవాయువు, 'అపి' అనగా కూడా. ప్రాణశక్తి రూపంలో కూడా ఉండేవాడని అర్థం.

• ఆయుధాలు మరియు వస్తువుల అంతరార్థం: గణపతి ధరించిన ప్రతి వస్తువు ఒక గూఢమైన తత్త్వానికి ప్రతీక.

  • వక్రతుండం (వంకర తొండం): ఇది వివేకానికి చిహ్నం. సరైన మార్గాన్ని, సత్యాన్ని కనుగొనడానికి కొన్నిసార్లు నేరుగా కాకుండా వక్రంగా కూడా ఆలోచించాల్సి వస్తుందని ఇది సూచిస్తుంది. ఏది నిత్యమో, ఏది అనిత్యమో, ఏది ధర్మమో, ఏది అధర్మమో విచక్షణ చేసి, సరైన దారిని ఎంచుకునే జ్ఞానానికి ఇది ప్రతీక.

  • ఇక్షు దండం (చెరకు గడ): ఇది ఆత్మానందానికి సంకేతం. చెరకు గడ పైన గట్టిగా ఉన్నా, లోపల తీయని రసంతో నిండి ఉంటుంది. అలాగే, ఆధ్యాత్మిక సాధన మొదట్లో కఠినంగా అనిపించినా, దాని ఫలం అయిన ఆత్మజ్ఞానం చాలా మధురంగా, అనంతమైన ఆనందాన్ని ఇస్తుందని ఇది సూచిస్తుంది.

  • పాశం (Noose): ఇది ఇంద్రియ నిగ్రహానికి మరియు లౌకిక బంధాలను ఛేదించడానికి సంకేతం. పాశం రెండు పనులు చేస్తుంది: 1. బయటకు వెళ్లే మనస్సును, ఇంద్రియాలను అదుపులోకి లాక్కుంటుంది. 2. సాధకుడిని అంటిపెట్టుకుని ఉన్న అహంకారం, అజ్ఞానం వంటి బంధాలను ఛేదించి, మోక్ష మార్గం వైపు నడిపిస్తుంది.

  • చంద్రఖండం (చంద్రవంక): ఇది శాంతమైన మనస్సుకు మరియు కాలానికి అతీతమైన తత్త్వానికి ప్రతీక. చంద్రుడు మనోకారకుడు. శిరస్సుపై చంద్రవంకను ధరించడం, మనస్సును పూర్తిగా అదుపులో ఉంచుకుని, ప్రశాంతమైన, నిర్మలమైన స్థితిలో ఉన్నాడని సూచిస్తుంది. ఇది శివుని నుండి వచ్చిన లక్షణం కూడా, ఆయన కాలానికి (Time) అధిపతి అని కూడా సూచిస్తుంది.

  • బీజాపూరం (దానిమ్మ పండు): దీనికి బహుళ అర్థాలున్నాయి.

    • సృష్టికి సంకేతం: "బీజ" అంటే విత్తనం, "పూరం" అంటే నిండినది. ఒకే పండులో లెక్కలేనన్ని విత్తనాలు ఉండటం, ఈ సకల సృష్టికి, అందులోని అనంతమైన జీవరాశులకు సంకేతం.

    • కర్మ ఫలాలకు ప్రతీక: ఆ పండులోని ప్రతి విత్తనం, ఒక జీవి యొక్క కోరికకు లేదా వారు చేసే కర్మ యొక్క ఫలానికి ప్రతీక.

    • జ్ఞానానికి చిహ్నం: ఆ విత్తనాలు వివిధ రకాలైన జ్ఞానానికి, విద్యలకు సంకేతం.

ఇతర విశేషమైన అంశాలు

ఈ కీర్తనలో గమనించదగిన మరికొన్ని లోతైన అంశాలు:

1. రాగ విశిష్టత: హంసధ్వని

• శుభప్రదమైన ఆరంభం: హంసధ్వని ఉత్సాహభరితమైన, ఆహ్లాదకరమైన, శుభప్రదమైన రాగం. విఘ్నేశ్వరుడు శుభాలకు అధిపతి. కచేరీలలో ఈ రాగాన్ని మొదట పాడటం ద్వారా ఒక సానుకూల శక్తిని, ఆశీస్సులను ఆహ్వానిస్తారు.

• హంస తత్త్వం: 'హంస' అంటే శ్వాస. 'సోహం' (అతడే నేను) అనే అజపా గాయత్రీ మంత్రానికి హంస ప్రతీక. 'హంసధ్వని' అంటే ఆత్మ యొక్క నాదం లేదా ప్రణవ నాదం అని కూడా ఒక గూఢార్థం ఉంది.

• దిగువ మూడు చక్రాలపై ప్రభావం: నాద యోగం, రాగ చికిత్సల ప్రకారం, హంసధ్వని రాగానికి దిగువ మూడు చక్రాలైన మూలాధార, స్వాధిష్ఠాన, మణిపూరక చక్రాలను సమతుల్యం చేసే శక్తి ఉంది.

  • మూలాధార చక్రం (ప్రధాన ప్రభావం): ఈ రాగం నేరుగా మూలాధార చక్రాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకుంటుంది. మూలాధార అధిపతి గణపతి కావడం, ఈ రాగంలోని ఉత్సాహభరితమైన స్వరాలు స్థిరత్వాన్ని, భద్రతాభావాన్ని కలిగించడం దీనికి కారణం.

  • స్వాధిష్ఠాన మరియు మణిపూరక చక్రాలు (సహాయక ప్రభావం): హంసధ్వని ఒక ఇంటికి పునాది (మూలాధారం) లాంటిది. పునాది బలంగా ఉన్నప్పుడు, దానిపైని అంతస్తులు (స్వాధిష్ఠానం, మణిపూరకం) కూడా స్థిరంగా ఉంటాయి. ఈ రాగం కలిగించే ఆనందం, సృజనాత్మకత స్వాధిష్ఠానాన్ని, అది ఇచ్చే ధైర్యం, ఆత్మవిశ్వాసం మణిపూరకాన్ని పరోక్షంగా బలపరుస్తాయి.

• స్వరాల పాత్ర మరియు వాటి శక్తి: హంసధ్వని యొక్క హీలింగ్ శక్తికి దాని స్వరాల కూర్పే ప్రధాన కారణం.

  • స్వరాలు: ఈ రాగంలో స రి₂ గ₃ ప ని₃ స అనే ఐదు స్వరాలు ఉంటాయి. ఇందులో మధ్యమం (మ), దైవతం (ద) వర్జితం.

  • శక్తి మరియు స్పష్టత: ఇందులో వాడే చతుశ్రుతి రిషభం (రి₂) రాగానికి ధైర్యాన్ని, ఉత్సాహాన్ని, శక్తిని ఇస్తుంది. కాకలి నిషాదం (ని₃) మనసులోని గందరగోళాన్ని తొలగించి, ఒక స్పష్టమైన దృష్టిని, ఉన్నతమైన లక్ష్యాన్ని ఇస్తుంది.

  • సంపూర్ణ ప్రభావం: శక్తినిచ్చే 'రి', స్పష్టతనిచ్చే 'ని', స్థిరమైన 'స', 'ప' లతో కలిసి, ఎటువంటి సందిగ్ధతకు తావివ్వని (మ, ద లు లేకపోవడం వల్ల) ఒక సంపూర్ణమైన, సానుకూలమైన కంపనాన్ని సృష్టిస్తుంది. ఈ ప్రత్యేకమైన స్వరాల కలయికే ఈ రాగానికి అంతటి శక్తిని, హీలింగ్ గుణాన్ని అందిస్తుంది.

2. సాహిత్య సౌందర్యం మరియు "గురుగుహ" ముద్ర

• ప్రాసల వినియోగం: చరణంలోని పదాల అమరిక అద్భుతం. ఉదాహరణకు: మధ్యగతం-క్షేత్రాస్థితం; వక్రతుండం-ఇక్షుదండం; బీజాపూరం-కలుషవిదూరం.

• "గురుగుహ" ముద్ర యొక్క రహస్యం: "హరాధి గురుగుహ తోశిత బింబం" అనే వాక్యం ఈ కీర్తనకే ఒక మణిహారం. ఇక్కడ 'గురుగుహ' అనేది కుమారస్వామి పేరు మరియు ముత్తుస్వామి దీక్షితార్ వారి ముద్ర. ఈ ఒక్క పదాన్ని వాడటంలో ఎంతో ప్రత్యేకత, రహస్యం దాగి ఉన్నాయి.

  • సాధారణ అర్థం: "గుహుడు" అంటే పర్వత గుహలలో నివసించేవాడు అని అర్థం.

  • వేదాంతపరమైన అర్థం: "గుహ" అంటే మన హృదయ గుహ. ప్రతి జీవి యొక్క హృదయంలో అంతరాత్మ రూపంలో, గూఢంగా (రహస్యంగా) నివసించే పరమాత్మ స్వరూపమే "గుహుడు".

  • దీక్షితార్ గారి గురుపరమైన అర్థం: ముత్తుస్వామి దీక్షితార్ వారికి, సుబ్రహ్మణ్య స్వామియే గురువు. ఆయనకు తిరుత్తణిలో ప్రత్యక్షమై "గురుగుహ" అనే దీక్షానామాన్ని ఇచ్చారని ప్రతీతి. "గురుగుహ" అంటే "రహస్యమైన జ్ఞానాన్ని బోధించే గురువు".

  ఈ విధంగా, దీక్షితార్ గారు "గురుగుహ" అనే తన ముద్రను వాడటం ద్వారా, గణపతి తన తండ్రి శివుడిని, తన సోదరుడు మరియు గురువైన సుబ్రహ్మణ్యుడిని (అలాగే తనను తాను కూడా) సంతోషపెట్టేవాడని చెబుతూ, తన గురుభక్తిని, పాండిత్యాన్ని, వేదాంత రహస్యాన్ని ఎంతో అద్భుతంగా ఒకే పదంలో ఇమిడ్చారు.

3. "పరాధి చత్వారి వాగాత్మకం" - లోతైన అర్థం

పరా, పశ్యంతి, మధ్యమ, వైఖరి అనేవి వాక్కు యొక్క నాలుగు స్థితులు. ఒక ఆలోచన పుట్టి, అది మాటగా బయటకు రావడానికి మధ్య ఈ నాలుగు దశలు ఉంటాయి.

• పరా వాక్కు (The Transcendental Word): ఇది వాక్కు యొక్క మూలస్థానం. స్థానం: మూలాధార చక్రం. ఇది కేవలం చైతన్య రూపంలో, ఆలోచనకు ముందు ఉండే నిశ్శబ్ద స్థితి.

• పశ్యంతి వాక్కు (The Seeing Word): ఇక్కడ ఆలోచన ఒక రూపాన్ని సంతరించుకుంటుంది. స్థానం: మణిపూర చక్రం (నాభి). ఇది భాష, అక్షరాలు లేని ఒక మానసిక చిత్రం లేదా భావన.

• మధ్యమ వాక్కు (The Middle Word): ఇది ఆలోచన, మాటగా మారే మధ్య దశ. స్థానం: విశుద్ధి చక్రం (కంఠం). మనసులో మనం మనతో మాట్లాడుకునే (self-talk) దశ ఇది.

• వైఖరి వాక్కు (The Articulated Word): ఇది వాక్కు యొక్క స్థూల రూపం, మనం మాట్లాడే మాట. స్థానం: నోరు. మధ్యమ దశలోని ఆలోచనలు ధ్వని రూపంలో బయటకు వస్తాయి.

గణపతి ఈ నాలుగు స్థితులకూ ఆత్మ వంటివాడు అని చెప్పడం ద్వారా, ఆయన కేవలం మనం పలికే మాటలకు మాత్రమే కాదు, మన ఆలోచనలకు, వాటికి మూలమైన చైతన్యానికి కూడా అధిపతి అని అర్థం.

కల్యాణీగోపాల్