పద్యం - 23 (భక్తుని వినయం - అకించన భక్తి)
సీ. నీమీరది కీర్తనల్ నిత్యగానముర జేసి
రమ్యమొందింప నారదుఁడఁగాను
సావధానముగ నీచరణ పంకజ సేవ
సలిపి మెప్పింపంగ శబరిఁగాను
బాల్యమప్పటి నుండి భక్తి నీయందునఁ
గలుగను బ్రహ్లాదఘనుఁడఁగాను
ఘనముగా నీమీరద గ్రంథముల్ గల్పించి
వినుతిసేయను వ్యాసమునినిగాను
తే. సాధుఁడను మూర్ఖమతి మనుష్యాధముఁడను
హీనుఁడను జుమ్మి నీవు నన్నేలుకొనుము
భూషణవికాస! శ్రీధర్మపురనివాస!
దుష్టసంహార! నరసింహ దురితదూర!
ప్రతి పదార్థం
నీ మీఀది కీర్తనల్ = నీపై కీర్తనలను నిత్యగానమున్ + చేసి = నిత్యం గానం చేసి రమ్యము + ఒందింపన్ = (నిన్ను) ఆనందింపజేయడానికి నారదుఁడన్ + కాను = నేను నారద మహర్షిని కాను సావధానముగ = ఏకాగ్రతతో నీ చరణ పంకజ సేవ = నీ పద్మాల వంటి పాదాల సేవను సలిపి మెప్పింపంగన్ = చేసి మెప్పించడానికి శబరిన్ + కాను = నేను శబరిని కాను బాల్యము + అప్పటి + నుండి = చిన్నతనం నుండే నీ యందునన్ + భక్తి కలుగను = నీ యందు భక్తి కలగడానికి ప్రహ్లాద ఘనుఁడన్ + కాను = నేను గొప్పవాడైన ప్రహ్లాదుడిని కాను ఘనముగా నీ మీఀద = గొప్పగా నీ మీద గ్రంథముల్ + కల్పించి = గ్రంథాలను రచించి వినుతి + సేయను = స్తుతించడానికి వ్యాసమునిని + కాను = నేను వ్యాస మహర్షిని కాను సాధుఁడను = నేను (కేవలం) ఒక సాధారణమైన వాడిని మూర్ఖమతిన్ = మూర్ఖమైన బుద్ధి కలవాడిని మనుష్య + అధముఁడను = మనుషులలో అధముడిని హీనుఁడను + జుమ్మి = నిశ్చయంగా నేను హీనుడిని నీవు నన్నున్ + ఏలుకొనుము = (అయినప్పటికీ) నీవే నన్ను ఏలుకో (పాలించు, రక్షించు) (మకుటం) = (మొదటి పద్యంలోని మకుటమే పునరావృతం)
తాత్పర్యం
ఓ నరసింహ స్వామీ! నిరంతరం నీ కీర్తనలు గానం చేసి నిన్ను ఆనందింపజేయడానికి నేను నారదుడిని కాను. ఏకాగ్రతతో నీ పాదసేవ చేసి నిన్ను మెప్పించడానికి నేను శబరిని కాను. బాల్యం నుండే అచంచల భక్తిని కలిగి ఉండటానికి నేను ప్రహ్లాదుడిని కాను. నీపై గొప్ప పురాణ గ్రంథాలు రచించి నిన్ను కీర్తించడానికి నేను వ్యాసమహర్షిని కాను. నేను కేవలం ఒక సామాన్యుడిని, మూర్ఖుడిని, మనుషులలో అధముడిని, హీనుడిని. అయినప్పటికీ, నా యోగ్యతలతో సంబంధం లేకుండా, నీవే నన్ను కరుణించి ఏలుకోవాలి.
విశ్లేషణ
ఈ పద్యం భక్తి మార్గంలోని ఒక అత్యున్నతమైన, ఆర్ద్రమైన స్థితిని ఆవిష్కరిస్తుంది. అది తన యోగ్యతలను గానీ, సాధనను గానీ నమ్ముకోకుండా, కేవలం తన అశక్తతను అంగీకరించి, భగవంతుని కరుణను మాత్రమే ఆశ్రయించడం.
1. భక్తి విశేషాలు: అకించన భక్తి
మహాభక్తులతో పోలిక: కవి తనను తాను నారదుడు (గాన భక్తి), శబరి (సేవా భక్తి), ప్రహ్లాదుడు (స్మరణ/నవవిధ భక్తి), వ్యాసుడు (రచనా/జ్ఞాన భక్తి) వంటి దిగ్గజాలతో పోల్చుకుని, వారిలో ఏ ఒక్కరితోనూ తనకు సాటిలేదని వినయంగా ఒప్పుకుంటున్నాడు. ఇది తన భక్తిలోని లోపాలను గుర్తించి, అహంకారాన్ని పూర్తిగా త్యజించే ప్రక్రియ.
నిర్యోగ్యతా భావన: భక్తుడు తనను తాను "మూర్ఖమతి", "మనుష్యాధముడు", "హీనుడు" అని వర్ణించుకోవడం దైన్యం కాదు, అది తన అహంకారాన్ని పూర్తిగా శూన్యం చేసుకుని, భగవంతుని ముందు ఒక అకింఛనుడిగా (ఏమీ లేనివాడిగా) నిలబడటం. భక్తి అనే పాత్ర నిండాలంటే, ముందు అది అహంకారం అనే దానితో ఖాళీగా ఉండాలి. ఈ స్థితిలోనే భగవత్ కరుణ సంపూర్ణంగా ప్రవహిస్తుంది.
2. వేదాంత విశేషాలు: కృపా ఏక గమ్యం
సాధనపై ఆధారపడకపోవడం: కర్మ, జ్ఞాన, యోగ మార్గాలు జీవుని యొక్క సాధనపై, ప్రయత్నంపై ఆధారపడతాయి. కానీ, ఈ పద్యంలో భక్తుడు తన సాధనలన్నీ శూన్యమని తేల్చిచెబుతున్నాడు. "నా గానం నారదుడిలా లేదు, నా సేవ శబరిలా లేదు" అని చెప్పడం ద్వారా, తన సాధనల వల్ల మోక్షం వస్తుందనే నమ్మకాన్ని విడిచిపెడుతున్నాడు.
కేవల కృప: తన ప్రయత్నం విఫలమైనప్పుడు, జీవునికి మిగిలే ఏకైక ఆశ్రయం భగవంతుని నిష్కారణమైన కరుణ (Unconditional Grace). "నీవు నన్నేలుకొనుము" అనే ఒక్క వాక్యంలో ఈ సంపూర్ణ శరణాగతి, కృపైక ప్రార్థన ఇమిడి ఉంది. "నేను అర్హుడిని కాకపోయినా, నువ్వు కరుణామయుడివి కాబట్టి నన్ను రక్షించు" అని వేడుకోవడమే దీని సారాంశం.
3. మానసిక విశ్లేషణ :
అహంకార వినాశనం (Ego-death): ఆధునిక మనస్తత్వ శాస్త్రంలో "Ego-death" అనేది ఒక ముఖ్యమైన పరివర్తనా దశ. ఈ పద్యం దానికి ఆధ్యాత్మిక రూపం. తనను తాను అధముడిగా, హీనుడిగా భావించుకోవడం ద్వారా, కవి తన అహంకారాన్ని పూర్తిగా విచ్ఛిన్నం చేస్తున్నాడు. ఈ స్థితి తర్వాతే, ఉన్నతమైన దైవిక చైతన్యాన్ని అనుభూతి చెందడం సాధ్యమవుతుంది. ఇది ఒక రకమైన మానసిక శుద్ధి ప్రక్రియ.
