పద్యం - 29 (భక్తియే నిజమైన అలంకారం)
సీ. కర్ణయుగ్మమున నీకథలు సోఁకినఁజాలు
పెద్ద పోగుల జోళ్లుపెట్టినట్లు
చేతు లెత్తుచుఁ బూజసేయఁగల్గినఁజాలు
తోరంపు కడియాలు దొడిగినట్లు
మొనసి మస్తకముతోమ్రొక్కగ కల్గినఁ జాలు
చెలువమైన తురాయిచెక్కినట్లు
గళము నొవ్వఁగ నిన్నుఁబలుకఁ గల్గిన జాలు
వింతగాఁ గంఠీలువేసినట్లు
తే. పూని నిన్నుఁ గొల్చుటే సర్వభూషణంబు
లితర భూషణముల నిచ్చగింపనేల?
భూషణవికాస! శ్రీధర్మపురనివాస!
దుష్టసంహార! నరసింహ దురితదూర!
ప్రతి పదార్థం
కర్ణయుగ్మమునన్ = రెండు చెవులయందు నీ కథలు సోఁకినన్ + చాలు = నీ కథలు (విని) తాకితే చాలు పెద్ద పోగుల జోళ్లు + పెట్టినట్లు = పెద్ద చెవి పోగుల జతను పెట్టుకున్నట్లే చేతులు + ఎత్తుచున్ + పూజ + చేయన్ + కల్గినన్ + చాలు = చేతులెత్తి నీకు పూజ చేయగలిగితే చాలు తోరంపు కడియాలు + తొడిగినట్లు = దళసరి కడియాలను (కంకణాలను) ధరించినట్లే మొనసి = పూని, శ్రద్ధతో మస్తకముతోన్ + మ్రొక్కన్ + కల్గినన్ + చాలు = తలతో (శిరస్సు వంచి) నమస్కరించగలిగితే చాలు చెలువమైన తురాయి + చెక్కినట్లు = అందమైన శిరస్త్రాణము (తలపాగాకు పెట్టే ఆభరణం) ధరించినట్లే గళము + నొవ్వఁగన్ = గొంతు నొప్పి పెట్టేంతగా నిన్నున్ + పలుకన్ + కల్గినన్ + చాలు = నిన్ను (నీ నామాలను) పిలవగలిగితే చాలు వింతగాన్ + కంఠీలు + వేసినట్లు = అద్భుతమైన మెడ హారాలు (కంఠాభరణాలు) వేసుకున్నట్లే పూని = పూనుకొని, దీక్షతో నిన్నున్ + కొల్చుటే = నిన్ను సేవించడమే సర్వభూషణంబు = అన్ని అలంకారాలు (అసలైన అలంకారాలు) ఇతర భూషణములన్ = మిగిలిన (భౌతికమైన) అలంకారాలను ఇచ్చగింపన్ + ఏల? = ఎందుకు కోరుకోవాలి? (కోరనవసరం లేదు) (మకుటం) = (మొదటి పద్యంలోని మకుటమే పునరావృతం)
ప్రతి పదార్థం
కర్ణయుగ్మమునన్ = రెండు చెవులయందు నీ కథలు సోఁకినన్ + చాలు = నీ కథలు (విని) తాకితే చాలు పెద్ద పోగుల జోళ్లు + పెట్టినట్లు = పెద్ద చెవి పోగుల జతను పెట్టుకున్నట్లే చేతులు + ఎత్తుచున్ + పూజ + చేయన్ + కల్గినన్ + చాలు = చేతులెత్తి నీకు పూజ చేయగలిగితే చాలు తోరంపు కడియాలు + తొడిగినట్లు = దళసరి కడియాలను (కంకణాలను) ధరించినట్లే మొనసి = పూని, శ్రద్ధతో మస్తకముతోన్ + మ్రొక్కన్ + కల్గినన్ + చాలు = తలతో (శిరస్సు వంచి) నమస్కరించగలిగితే చాలు చెలువమైన తురాయి + చెక్కినట్లు = అందమైన శిరస్త్రాణము (తలపాగాకు పెట్టే ఆభరణం) ధరించినట్లే గళము + నొవ్వఁగన్ = గొంతు నొప్పి పెట్టేంతగా నిన్నున్ + పలుకన్ + కల్గినన్ + చాలు = నిన్ను (నీ నామాలను) పిలవగలిగితే చాలు వింతగాన్ + కంఠీలు + వేసినట్లు = అద్భుతమైన మెడ హారాలు (కంఠాభరణాలు) వేసుకున్నట్లే పూని = పూనుకొని, దీక్షతో నిన్నున్ + కొల్చుటే = నిన్ను సేవించడమే సర్వభూషణంబు = అన్ని అలంకారాలు (అసలైన అలంకారాలు) ఇతర భూషణములన్ = మిగిలిన (భౌతికమైన) అలంకారాలను ఇచ్చగింపన్ + ఏల? = ఎందుకు కోరుకోవాలి? (కోరనవసరం లేదు) (మకుటం) = (మొదటి పద్యంలోని మకుటమే పునరావృతం)
తాత్పర్యం
ఓ నరసింహ స్వామీ! నా రెండు చెవులతో నీ కథలను వినగలిగితే చాలు, అదే నాకు పెద్ద చెవి పోగులు పెట్టుకున్నట్లు. నా చేతులెత్తి నీకు పూజ చేయగలిగితే చాలు, అదే నాకు గొప్ప కడియాలు ధరించినట్లు. నా శిరస్సు వంచి నీకు నమస్కరించగలిగితే చాలు, అదే నాకు అందమైన తలపాగా ఆభరణం పెట్టుకున్నట్లు. నా గొంతు నొప్పెట్టేలా నిన్ను కీర్తించగలిగితే చాలు, అదే నాకు మెడలో హారాలు వేసుకున్నట్లు. నిన్ను దీక్షతో సేవించడమే నాకు సర్వ అలంకారం. అలాంటప్పుడు, నాకు ఈ భౌతికమైన ఇతర అలంకారాలతో పనేముంది?
విశ్లేషణ
ఈ పద్యం భక్తి యొక్క సౌందర్యాన్ని, దాని ముందు భౌతిక అలంకారాల నిస్సారతను అద్భుతంగా ఆవిష్కరిస్తుంది.
1. భక్తి మరియు వైరాగ్య విశేషాలు:
భక్తియే భూషణం: కవి ఇక్కడ అలంకారం యొక్క నిర్వచనాన్నే మార్చివేస్తున్నాడు. సౌందర్యం అనేది బయట నుండి ధరించే వస్తువులలో లేదు, మనం చేసే పవిత్రమైన చర్యలలో ఉందని స్పష్టం చేస్తున్నాడు.
నవవిధ భక్తుల ప్రస్తావన: ఈ పద్యం నవవిధ భక్తి మార్గాలను (శ్రవణం, అర్చనం, వందనం, కీర్తనం) నిజమైన అలంకారాలుగా వర్ణిస్తుంది.
మకుటంతో అద్భుతమైన సంబంధం: భగవంతుని మకుటం "భూషణవికాస!" (అలంకారములచే ప్రకాశించువాడా!). కవి "నా వరకు, నిన్ను కొలవడమే నా సర్వ భూషణం" అని చెప్పడం, భగవంతుని గుణానికి, భక్తుని లక్ష్యానికి మధ్య అద్భుతమైన బంధాన్ని ఏర్పరుస్తుంది.
నిజమైన వైరాగ్యం: "ఇతర భూషణముల నిచ్చగింపనేల?" అనే ప్రశ్న, భగవత్ సేవలో లభించే ఆనందం ముందు, లౌకిక అలంకారాలు నిస్సారమైనవని గ్రహించిన వైరాగ్య స్థితికి ప్రతీక.
2. యోగ విశేషాలు (ప్రత్యాహారం మరియు చక్ర శుద్ధి):
ప్రత్యాహారం : ఇది అష్టాంగ యోగంలోని 'ప్రత్యాహారం' (ఇంద్రియాలను విషయాల నుండి మరల్చడం) అనే అంగానికి చక్కని ఉదాహరణ. ఇక్కడ ఇంద్రియాలను అణచివేయడం లేదు, వాటిని దైవీకరిస్తున్నాడు (చెవులను కథా శ్రవణానికి, గొంతును కీర్తనకు వాడుట).
చక్ర శుద్ధి:
విశుద్ధి చక్రం (Throat Chakra): "కర్ణయుగ్మము" (చెవులు), "గళము" (గొంతు) రెండూ ఈ చక్రంతో సంబంధం కలిగి ఉంటాయి. భగవత్ కథా శ్రవణం, కీర్తనం ఈ చక్రాన్ని శుద్ధి చేస్తాయి.
అనాహత చక్రం (Heart Chakra): "చేతు లెత్తుచుఁ బూజసేయఁ" అనేది హృదయపూర్వకమైన ప్రేమకు, సమర్పణకు గుర్తు. ఇది హృదయ చక్రాన్ని వికసింపజేస్తుంది.
ఆజ్ఞా మరియు సహస్రార చక్రాలు: "మస్తకముతోమ్రొక్కఁ" అనేది అహంకారాన్ని త్యజించి, పరమాత్మకు శరణాగతి పొందడానికి సంకేతం. ఇది ఆజ్ఞా, సహస్రార చక్రాలపై పనిచేస్తుంది.
4. వేదాంత విశేషాలు (ఉపనిషత్ ప్రమాణాలు):
ఈ పద్యం యొక్క ఆత్మ ("భక్తి, ఆధ్యాత్మిక చర్యలే నిజమైన అలంకారాలు, భౌతిక ఆభరణాలు నిస్సారమైనవి") ఉపనిషత్తుల యొక్క ప్రధాన సందేశానికి సంపూర్ణంగా అనుగుణంగా ఉంది.
త్యాగమే నిజమైన అలంకారం (కైవల్యోపనిషత్తు):
"న కర్మణా న ప్రజయా ధనేన, త్యాగేనైకే అమృతత్వమానశుః।" అర్థం: మోక్షం అనేది కర్మల వలన గానీ, సంతానం వలన గానీ, ధనం వలన గానీ లభించదు. కేవలం "త్యాగం" (అశాశ్వతమైన వాటిపై ఆశను వదులుకోవడం) వలన మాత్రమే ఆ అమరత్వం లభిస్తుంది. ఈ పద్యంలో కవి "ఇతర భూషణముల నిచ్చగింపనేల?" అని అడగడం, ఈ "త్యాగ" భావనకే అద్దం పడుతుంది.
పరా విద్య vs అపరా విద్య (ముండకోపనిషత్తు): ఈ ఉపనిషత్తు జ్ఞానాన్ని "అపరా విద్య" (లౌకిక జ్ఞానం, కర్మకాండలు), "పరా విద్య" (ఆత్మ జ్ఞానం) అని విభజిస్తుంది. కవి ఈ పద్యంలో భౌతిక ఆభరణాలను (అత్యంత నిమ్నమైన "అపర" వస్తువులు) పూర్తిగా తిరస్కరించి, భగవంతుని కథా శ్రవణం, కీర్తనం వంటి "పరా విద్య"కు దారితీసే సాధనలనే నిజమైన అలంకారాలుగా స్వీకరిస్తున్నాడు.
శ్రేయస్సు vs ప్రేయస్సు (కఠోపనిషత్తు): ఈ ఉపనిషత్తులో యమధర్మరాజు మనిషి ముందు రెండు మార్గాలు ఉంటాయని చెబుతాడు: "ప్రేయస్సు" (తక్షణ ఆనందాన్ని ఇచ్చే లౌకిక మార్గం) మరియు "శ్రేయస్సు" (అంతిమంగా మోక్షాన్ని ఇచ్చే ఆధ్యాత్మిక మార్గం). కవి ఈ పద్యంలో, "ఇతర భూషణముల" అనే "ప్రేయస్సు"ను కాకుండా, "నిన్నుఁ గొల్చుటే" అనే "శ్రేయస్సు" మార్గాన్నే నిజమైన అలంకారంగా ఎంచుకుంటున్నాడు.
