పద్యం - 26 (కలియుగ ధర్మ వైపరీత్యం)
సీ. అధిక విద్యావంతులప్రయోజకులైరి
పూర్ణశుంఠలు సభాపూజ్యులైరి
సత్యవంతులమాట జనవిరోధంబాయె
వదరుఁబోతులమాట వాసికెక్కె
ధర్మవాదనపరుల్ దారిద్ర్యమొందిరి
పరమలోభులు ధనప్రాప్తులైరి
పుణ్యవంతులు రోగభూత పీడితులైరి
దుష్టమానవులు వర్ధిష్ణులైరి
తే. పక్షివాహన! మావంటిభిక్షుకులకు
శక్తిలేదాయె నిఁక నీవెచాటు మాకు
భూషణవికాస! శ్రీధర్మపురనివాస!
దుష్టసంహార! నరసింహ దురితదూర!
ప్రతి పదార్థం
అధిక విద్యావంతులు = గొప్పగా చదువుకున్నవారు అప్రయోజకులు + ఐరి = ప్రయోజనం లేనివారయ్యారు పూర్ణశుంఠలు = పూర్తి మూర్ఖులు సభాపూజ్యులు + ఐరి = సభలలో పూజింపబడుతున్నారు సత్యవంతుల మాట = నిజం మాట్లాడేవారి మాట జనవిరోధంబు + ఆయె = ప్రజలకు విరోధమైంది (నచ్చడం లేదు) వదరుఁబోతుల మాట = వాగుడుకాయల మాట (అసత్యాలు పలికేవారి మాట) వాసికెక్కె = ప్రసిద్ధి చెందింది ధర్మవాదనపరుల్ = ధర్మం గురించి మాట్లాడేవారు దారిద్ర్యము + ఒందిరి = పేదరికాన్ని పొందారు పరమలోభులు = గొప్ప పిసినారులు ధనప్రాప్తులు + ఐరి = ధనాన్ని పొందినవారయ్యారు పుణ్యవంతులు = పుణ్యాత్ములు రోగభూత పీడితులు + ఐరి = రోగాల చేత, భూతాల చేత పీడింపబడుతున్నారు దుష్టమానవులు = చెడ్డవారు వర్ధిష్ణులు + ఐరి = వృద్ధి చెందుతున్నారు, అభివృద్ధి చెందుతున్నారు పక్షివాహన! = గరుడ వాహనుడా! మావంటి + భిక్షుకులకు = (భగవంతుని కరుణను యాచించే) మాలాంటి వారికి శక్తి లేదు + ఆయె = శక్తి లేకుండా పోయింది ఇఁక = ఇక మీదట నీవె చాటు మాకు = మాకు నీవే రక్షణ, నీవే ఆశ్రయం (మకుటం) = (మొదటి పద్యంలోని మకుటమే పునరావృతం)
తాత్పర్యం
ఓ గరుడవాహనా, నరసింహ స్వామీ! ఈ లోకంలో బాగా చదువుకున్నవారు అప్రయోజకులయ్యారు, కానీ పూర్తి మూర్ఖులు సభలలో పూజలందుకుంటున్నారు. నిజం మాట్లాడితే జనం విరోధిస్తున్నారు, కానీ వాగుడుకాయల మాటే చెల్లుబాటవుతోంది. ధర్మం మాట్లాడేవారు దరిద్రులయ్యారు, కానీ పిసినారులు ధనవంతులయ్యారు. పుణ్యాత్ములు రోగాలతో బాధపడుతున్నారు, కానీ దుర్మార్గులు వృద్ధి చెందుతున్నారు. ఈ పరిస్థితులలో, మాలాంటి (నిస్సహాయులైన) వారికి ఏ శక్తి లేదు. ఇక మాకు నీవే దిక్కు.
విశ్లేషణ
ఈ పద్యం కలియుగంలో విలువల పతనాన్ని, ధర్మ వైపరీత్యాన్ని అత్యంత శక్తివంతంగా, సూటిగా విమర్శిస్తుంది. ఇది కేవలం కవి యొక్క ఆవేదనే కాదు, సనాతన ధర్మంలో చెప్పబడిన కలియుగ లక్షణాలకు అద్దం పడుతుంది.
1. సామాజిక విమర్శ మరియు కలియుగ లక్షణాలు:
విలువల తారుమారు (Inversion of Values): ఈ పద్యంలోని ప్రతి పాదం ఒక వైరుధ్యాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది. జ్ఞానం-అజ్ఞానం, సత్యం-అసత్యం, ధర్మం-లోభం, పుణ్యం-పాపం... ఇలా ప్రతిచోటా ఏది పూజింపబడాలో అది తిరస్కరించబడుతోందని, ఏది నింద్యమో అది గౌరవించబడుతోందని కవి ఆవేదన వ్యక్తం చేస్తున్నాడు. ఇది శ్రీమద్భాగవతం 12వ స్కంధంలో వర్ణించబడిన కలియుగ లక్షణాలను పోలి ఉంది. అక్కడ వేదవ్యాసుడు, కలియుగంలో "ధనమే కులానికి, బలమే ధర్మానికి, అబద్ధమే విజయానికి ప్రామాణికం అవుతుంది" అని వర్ణించాడు.
నిజాయితీకి శిక్ష: "సత్యవంతులమాట జనవిరోధంబాయె", "ధర్మవాదనపరుల్ దారిద్ర్యమొందిరి" అనే వాక్యాలు, సమాజం నైతికంగా ఎంతగా దిగజారిపోయిందో సూచిస్తాయి. ఇక్కడ నిజాయితీగా, ధర్మంగా బ్రతకడం ఒక అనర్హతగా, పేదరికానికి కారణంగా మారింది.
2. భక్తి మరియు వైరాగ్య విశేషాలు:
సంపూర్ణ శరణాగతి: ఈ లౌకిక ప్రపంచంలో న్యాయం లేదని, తన సొంత శక్తితో గానీ, సమాజం యొక్క మద్దతుతో గానీ ధర్మంగా బ్రతకడం అసాధ్యమని గ్రహించిన భక్తుడు, తన చివరి ఆశ్రయంగా భగవంతుని వైపు తిరుగుతున్నాడు. "మావంటిభిక్షుకులకు శక్తిలేదాయె నిఁక నీవెచాటు మాకు" అనే పాదం ఈ సంపూర్ణ శరణాగతికి, ఆర్తికి పరాకాష్ట. ఇది భక్తిలో అత్యున్నతమైన దశ.
వైరాగ్యానికి ప్రేరణ: లోకం తీరు ఇలా ఉన్నప్పుడు, లౌకిక విజయం, కీర్తి, ధనం వంటి వాటిపై ఆశ పెట్టుకోవడం వ్యర్థమని భక్తుడు గ్రహిస్తాడు. ఈ ప్రపంచం యొక్క నిస్సారతను, అన్యాయాన్ని చూడటం, జీవుడిని సహజంగానే వైరాగ్యం వైపు, అంతర్ముఖ సాధన వైపు నడిపిస్తుంది.
3. శైలీ సౌందర్యం (Literary Merit):
ప్రతిపదాలంకారం (Antithesis): పద్యంలోని మొదటి నాలుగు పాదాలు పూర్తిగా ప్రతిపదాలంకారంతో నిర్మించబడ్డాయి (విద్యావంతులు vs శుంఠలు; సత్యవంతులు vs వదరుబోతులు). ఈ శైలి చెప్పదలచుకున్న విషయానికి తీవ్రతను, స్పష్టతను ఇస్తుంది మరియు పాఠకుని మనస్సులో బలమైన ముద్ర వేస్తుంది. ఇది కవి యొక్క భాషా నైపుణ్యానికి, సామాజిక పరిశీలనకు నిదర్శనం.
