పద్యం - 27 (దుష్టుని స్వభావమును మార్చలేము)
సీ. భుజబలంబునఁ బెద్దపులులఁ జంపఁగవచ్చు
పాము కంఠముఁ చేతఁబట్టవచ్చు
బ్రహ్మరాక్షసకోట్ల బాఱఁద్రోలఁగవచ్చు
మనుజుల రోగముల్ మాన్పవచ్చు
జిహ్వ కిష్టముగాని చేఁదు మ్రింగఁగవచ్చు
పదును ఖడ్గముచేత నదుమవచ్చుఁ
గష్టమొందుచు ముండ్లకంపలోఁ జొరవచ్చుఁ
దిట్టుఁబోతుల నోళ్లు కట్టవచ్చుఁ
తే. బుడమిలో దుష్టులకు జ్ఞానబోధ తెలిపి
సజ్జనులఁ జేయలేఁడెంత చతురుఁడైన
భూషణవికాస! శ్రీధర్మపురనివాస!
దుష్టసంహార! నరసింహ దురితదూర!
ప్రతి పదార్థం
భుజబలంబునన్ = భుజ బలంతో పెద్దపులులన్ + చంపఁగవచ్చు = పెద్ద పులులైనా చంపవచ్చు పాము కంఠమున్ + చేతన్ + పట్టవచ్చు = పాము మెడను చేతితో పట్టుకోవచ్చు బ్రహ్మరాక్షస + కోట్లన్ = కోట్ల కొద్దీ బ్రహ్మరాక్షసులను బాఱఁద్రోలఁగవచ్చు = పారద్రోలవచ్చు మనుజుల రోగముల్ + మాన్పవచ్చు = మనుషుల వ్యాధులను నయం చేయవచ్చు జిహ్వకున్ + ఇష్టము + కాని = నాలుకకు ఇష్టం లేని చేఁదు మ్రింగఁగవచ్చు = చేదును (విషాన్ని) మ్రింగవచ్చు పదును ఖడ్గముచేతన్ + అదుమవచ్చున్ = పదునైన కత్తి మొనపై నొక్కవచ్చు (లేదా నడవవచ్చు) కష్టము + ఒందుచున్ = కష్టపడుతూ ముండ్లకంపలోన్ + చొరవచ్చున్ = ముళ్ళ పొదలలోకి చొచ్చుకుపోవచ్చు తిట్టుఁబోతుల నోళ్లు + కట్టవచ్చున్ = తిట్టేవాళ్ల నోళ్లను మూయించవచ్చు బుడమిలోన్ = ఈ భూమి మీద దుష్టులకు = చెడ్డవారికి జ్ఞానబోధ తెలిపి = జ్ఞానాన్ని బోధించి సజ్జనులన్ + చేయలేఁడు = వారిని మంచివారిగా మార్చలేడు ఎంత చతురుఁడు + ఐన = ఎంతటి నైపుణ్యం కలవాడైనా (మకుటం) = (మొదటి పద్యంలోని మకుటమే పునరావృతం)
తాత్పర్యం
ఓ నరసింహ స్వామీ! భుజబలంతో పెద్ద పులులను చంపవచ్చు, పాము మెడను చేతితో పట్టుకోవచ్చు, కోట్ల బ్రహ్మరాక్షసులను పారద్రోలవచ్చు, మనుషుల వ్యాధులను నయం చేయవచ్చు, నాలుకకు ఇష్టం లేని చేదును మ్రింగవచ్చు, పదునైన కత్తి మొనపై నడవవచ్చు, కష్టమైనా ముళ్ళ పొదలలో దూరవచ్చు, తిట్టేవాళ్ల నోళ్లు కూడా మూయించవచ్చు. కానీ, ఈ భూమి మీద ఎంతటి నైపుణ్యం కలవాడైనా సరే, దుర్మార్గులకు జ్ఞానాన్ని బోధించి వారిని సజ్జనులుగా మార్చలేడు.
విశ్లేషణ
ఈ పద్యం మానవ స్వభావం యొక్క దృఢత్వాన్ని (ముఖ్యంగా దుష్ట స్వభావాన్ని) మరియు మానవ ప్రయత్నం యొక్క పరిమితులను నొక్కి చెబుతుంది.
1. సామాజిక మరియు నైతిక విశేషాలు:
స్వభావం యొక్క మార్పులేని తనం: కవి చెప్పినవన్నీ అసాధ్యమైన, సాహసోపేతమైన పనులు. కానీ, వాటన్నింటికంటే అసాధ్యమైనదిగా "దుష్టుని స్వభావాన్ని మార్చడం" అని చెప్పడంలో లోతైన సామాజిక పరిశీలన ఉంది. భౌతికమైన పనులను నైపుణ్యంతో సాధించవచ్చు, కానీ మరొకరి అంతర్గత స్వభావాన్ని (వాసనలను) మార్చడం మానవ శక్తికి అతీతమైనది.
జ్ఞానబోధ యొక్క పరిమితి: జ్ఞానం (Information) అనేది మార్పుకు (Transformation) హామీ ఇవ్వదు. దుర్యోధనుడికి శ్రీకృష్ణుడు స్వయంగా గీతను బోధించినా, రావణుడికి ఎందరో నీతి వాక్యాలు చెప్పినా వారిలో మార్పు రాలేదు. జ్ఞానాన్ని స్వీకరించే "పాత్రత" (యోగ్యత) కూడా గ్రహీతకు ఉండాలి. దుష్టుడు ఆ జ్ఞానాన్ని తన దుర్మార్గపు ఆలోచనలకు అనుగుణంగా వక్రీకరిస్తాడే తప్ప, తనను తాను మార్చుకోడు.
2. వేదాంత విశేషాలు:
ప్రబల వాసనలు (బలమైన సంస్కారాలు): వేదాంతం ప్రకారం, జీవుని స్వభావం వారి పూర్వ జన్మల నుండి తెచ్చుకున్న వాసనల (లేదా సంస్కారాల) మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. "దుష్టుడు" అంటే ప్రబలమైన దుష్ట వాసనలు కలవాడు. కేవలం బాహ్యమైన జ్ఞానబోధ (
జానబోధ) ఆ లోతుగా పాతుకుపోయిన వాసనలను చెరిపివేయలేదు. దానికి వారి నుండి తీవ్రమైన సాధన లేదా భగవంతుని అనుగ్రహం (దైవ కృప) అవసరం. కవి ఈ పద్యం ద్వారా, మానవ ప్రయత్నం (చతురుఁడైన) విఫలమైన చోట, దైవ కృప ("దుష్టసంహార!") మాత్రమే పనిచేస్తుందని పరోక్షంగా సూచిస్తున్నాడు.
3. యోగ విశేషాలు (చక్రాల దృక్కోణం):
అనాహత చక్ర నిరోధం (Blocked Heart Chakra): యోగ శాస్త్ర దృష్ట్యా, "దుష్టుడు" అంటే ఎవరి హృదయ చక్రం (అనాహత చక్రం) పూర్తిగా మూసుకుపోయి ఉంటుందో వాడు. ప్రేమ, కరుణ, దయ వంటి గుణాలకు కేంద్రం అనాహతం. వారి చైతన్యం కేవలం కింది చక్రాలైన మూలాధారం (మనుగడ, భయం), స్వాధిష్ఠానం (కోరికలు), మణిపూరకం (అహం, అధికారం) వద్దనే నిలిచిపోతుంది.
జ్ఞానం యొక్క ప్రవాహం: "జ్ఞానబోధ" అనేది
ఆజ్ఞాచక్రం (Third Eye) ద్వారా గ్రహించబడే మేధోపరమైన సమాచారం. అయితే, ఆ జ్ఞానం హృదయాన్ని చేరి (అనాహతం), అక్కడ పరివర్తన చెందితేనే అది "సజ్జనత్వంగా" (మంచి స్వభావంగా) మారుతుంది. దుష్టుల విషయంలో, వారి అహంకారం, ద్వేషం అనేవి అనాహత చక్రాన్ని బలంగా నిరోధించడం వలన, ఆ జ్ఞానం లోపలికి ప్రవహించదు. అందుకే వారు మారలేరు.
4. శైలీ సౌందర్యం (Literary Merit):
అతిశయోక్తి అలంకారం (Hyperbole): పద్యం యొక్క మొదటి ఏడు పాదాలలో కవి అసాధ్యమైన పనుల జాబితాను చెప్పడం ద్వారా (పులులను చంపడం, పాములను పట్టడం మొదలైనవి), చివరి పాదంలోని అసలు విషయానికి (దుష్టుని మార్చలేకపోవడం) అపారమైన బలాన్ని చేకూర్చాడు. ఆ అసాధ్యాలన్నీ సాధ్యమే అనిపించేంతగా, ఈ చివరిది అంత అసాధ్యమని పోల్చడం (Contrast) కవి యొక్క రచనా చతురతకు నిదర్శనం.
