పద్యం - 6 (లోకనింద తిరస్కారం - దైవమే ఆధారం)
సీ. మందుఁడనని నన్ను నిందఁ జేసిననేమి?
నా దీనతను జూచి నవ్వనేమి?
దూరభావములేక తూలనాడిన నేమి?
ప్రీతిసేయక వంకఁ బెట్టనేమి?
కక్కసంబులు పల్కి వెక్కిరించిన నేమి?
తీవ్రకోపముచేతఁ దిట్టనేమి?
హెచ్చుమాటల చేత నెమ్మెలాడిన నేమి?
చేరి దాపట గేలిచేయనేమి?
తే. కల్ప వృక్షమువలె నీవు గల్గనింకఁ
బ్రజల లక్ష్యంబు నాకేల? పద్మనాభ!
భూషణవికాస! శ్రీధర్మపురనివాస!
దుష్టసంహార! నరసింహ దురితదూర!
ప్రతి పదార్థం
మందుఁడను అని = మందబుద్ధి కలవాడినని నన్నున్ నింద చేసినన్ ఏమి? = నన్ను నిందించినంత మాత్రాన ఏమవుతుంది? నా దీనతను చూచి = నా నిస్సహాయ స్థితిని చూసి నవ్వినన్ ఏమి? = నవ్వితే మాత్రం ఏమవుతుంది? దూరభావము లేక = చొరవ తీసుకుని / ఏమాత్రం సంకోచం లేకుండా తూలనాడినన్ ఏమి? = చులకన చేసి మాట్లాడితే ఏమవుతుంది? ప్రీతి సేయక = ప్రేమ చూపించకుండా వంక పెట్టినన్ ఏమి? = నాలో తప్పులు ఎంచితే ఏమవుతుంది? కక్కసంబులు పల్కి = కఠినమైన మాటలు పలికి వెక్కిరించినన్ ఏమి? = ఎగతాళి చేస్తే ఏమవుతుంది? తీవ్ర కోపము చేతన్ = తీవ్రమైన కోపంతో తిట్టినన్ ఏమి? = తిట్టినా సరే ఏమవుతుంది? హెచ్చు మాటల చేతన్ = అతిశయపు మాటలతో ఎమ్మెలు ఆడినన్ ఏమి? = ఎత్తిపొడిచినా ఏమవుతుంది? చేరి దాపట = దగ్గరికి చేరి గేలి చేసినన్ ఏమి? = గేలి చేసినా ఏమవుతుంది? పద్మనాభ! = పద్మము నాభియందు కలవాడా (విష్ణుమూర్తీ)! కల్పవృక్షము వలె = కోరిన కోర్కెలు తీర్చే కల్పవృక్షంలాగా నీవు కలుగన్ ఇంకన్ = నీవు నాకు అండగా ఉండగా ప్రజల లక్ష్యంబు = ప్రజల యొక్క అభిప్రాయాలు (పొగడ్తలు, తెగడ్తలు) నాకు ఏల? = నాకు ఎందుకు? (అనవసరం) (చివరి పాదం) = (మొదటి పద్యంలోని మకుటమే పునరావృతం)
తాత్పర్యం
ఓ పద్మనాభా, నరసింహ స్వామీ! జనులు నన్ను మందబుద్ధి అని నిందించనీ, నా పేదరికాన్ని చూసి నవ్వనీ, చులకనగా మాట్లాడనీ, నాలో తప్పులు వెతకనీ, కఠినంగా మాట్లాడి ఎగతాళి చేయనీ, కోపంతో తిట్టనీ, ఎత్తిపొడుస్తూ గేలి చేయనీ, నాకేమీ పర్వాలేదు. కోరిన కోర్కెలు తీర్చే కల్పవృక్షం వంటి నీవు నాకు అండగా ఉండగా, ఈ ప్రజల అభిప్రాయాలతో, వారి లక్ష్యంతో నాకేమి పని?
విశ్లేషణ
ఈ పద్యం భగవంతునిపై సంపూర్ణ విశ్వాసం ఉన్న భక్తుడు లోక నిందలకు, పొగడ్తలకు ఎలా అతీతంగా ఉంటాడో వివరిస్తుంది.
1. ఆధ్యాత్మిక విశేషాలు:
సంపూర్ణ విశ్వాసం: "కల్ప వృక్షమువలె నీవు గల్గనింకఁ" అనే వాక్యం కవికి భగవంతునిపై ఉన్న అచంచలమైన, సంపూర్ణమైన విశ్వాసాన్ని చూపుతుంది. భగవంతుడు తనను అన్నివేళలా రక్షిస్తాడనే నమ్మకం ఉన్నప్పుడు, ఇతర లౌకికమైన ఆధారాలు, అభిప్రాయాలు అనవసరమనిపిస్తాయి.
ఆత్మస్థైర్యం: నిజమైన ఆధ్యాత్మిక బలం బాహ్య ప్రపంచం నుండి రాదు, అది అంతరంగంలో భగవంతునితో ఉన్న సంబంధం నుండి వస్తుంది. ప్రజల అభిప్రాయాలు గాలివాటం వంటివి, అవి నిరంతరం మారుతూ ఉంటాయి. వాటిపై ఆధారపడకుండా, శాశ్వతమైన భగవంతునిపై ఆధారపడటమే నిజమైన ఆత్మస్థైర్యం.
2. వైరాగ్య విశేషాలు:
మానావమానముల పట్ల వైరాగ్యం: కీర్తి (మానం), అపకీర్తి (అవమానం) అనేవి జీవుడిని బంధించే ద్వంద్వాలు. ఈ పద్యంలో కవి ఈ రెండింటినీ పూర్తిగా తిరస్కరిస్తున్నాడు. ప్రజలు పొగిడినా పొంగిపోను, తెగిడినా క్రుంగిపోను అనే సమచిత్త స్థితిని ప్రదర్శిస్తున్నాడు. ఇది పరిపూర్ణ వైరాగ్యానికి, స్థితప్రజ్ఞతకు లక్షణం.
లోకాభిప్రాయ త్యాగం: సాధకుడు ముఖ్యంగా త్యజించవలసిన వాటిలో లోకాభిప్రాయం ఒకటి. 'నలుగురూ ఏమనుకుంటారో' అనే భయం ఆధ్యాత్మిక పురోగతికి పెద్ద ఆటంకం. కవి "ప్రజల లక్ష్యంబు నాకేల?" అని ప్రశ్నిస్తూ, ఆ బంధనాన్ని పూర్తిగా తెంచుకున్నాడు.
3. వేదాంత విశేషాలు:
ఆత్మారాముని లక్షణం: ఎవడైతే తన ఆత్మయందే ఆనందాన్ని పొందుతాడో, అతడే ఆత్మారాముడు. అతనికి బాహ్య ప్రపంచంలోని పొగడ్తలు, తెగడ్తలు ఆనందాన్ని గానీ, దుఃఖాన్ని గానీ ఇవ్వలేవు. కవి ఈ పద్యంలో ఆత్మారాముని లక్షణాలను ప్రదర్శిస్తున్నాడు. భగవంతుడనే కల్పవృక్షం తనలో ఉండగా, బయటి ప్రపంచం నుండి ఏమీ ఆశించడు.
సాక్షిభావన: భగవంతునిపై దృష్టిని కేంద్రీకరించినప్పుడు, సాధకుడు తన చుట్టూ జరిగే సంఘటనలకు కేవలం సాక్షిగా ఉండటం నేర్చుకుంటాడు. ప్రజల మాటలను, చేష్టలను వ్యక్తిగతంగా తీసుకోకుండా, అవి ప్రకృతిలో ఒక భాగమని గమనిస్తూ ఉంటాడు. ఈ సాక్షిత్వమే అతన్ని సుఖదుఃఖాలకు అతీతంగా ఉంచుతుంది.
4. లౌకిక విశేషాలు:
మానసిక స్వేచ్ఛ: ఇతరుల అభిప్రాయాలకు విలువిచ్చి జీవించడం ఒక రకమైన మానసిక బానిసత్వం. దాని నుండి బయటపడినప్పుడే నిజమైన స్వేచ్ఛ లభిస్తుంది. మన అంతరాత్మకు, మన నమ్మకాలకు అనుగుణంగా జీవించడమే ఉత్తమమని ఈ పద్యం నేర్పుతుంది.
ఆత్మగౌరవం (Self-Esteem): నిజమైన ఆత్మగౌరవం ఇతరులు ఇచ్చే ప్రశంసల మీద ఆధారపడి ఉండదు. అది మన మీద మనకు ఉన్న నమ్మకం, మన ఉన్నత లక్ష్యాల మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. భగవంతుని వంటి గొప్ప శక్తి అండగా ఉందనే నమ్మకం వ్యక్తికి అపారమైన ఆత్మగౌరవాన్ని ఇస్తుంది.
5. యోగ విశేషాలు:
ధారణ: అష్టాంగ యోగంలో ధారణ అంటే మనస్సును ఒకే విషయంపై కేంద్రీకరించడం. ఇక్కడ కవి తన మనస్సును ప్రజల అభిప్రాయాలనే అనేక విషయాల నుండి మరల్చి, 'భగవంతుడు' అనే ఏకైక ఆధారంపై నిలుపుతున్నాడు. ఇది ధారణకు ఒక చక్కని ఉదాహరణ.
స్థితప్రజ్ఞత: భగవద్గీతలో చెప్పబడిన స్థితప్రజ్ఞుని లక్షణాలలో ముఖ్యమైనది "దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః సుఖేషు విగతస్పృహః" (దుఃఖాలకు క్రుంగిపోనివాడు, సుఖాలకు పొంగిపోనివాడు). ఈ పద్యంలో కవి అవే లక్షణాలను ప్రదర్శిస్తున్నాడు. లోక నిందలకు చలించకపోవడం, పొగడ్తలను ఆశించకపోవడం యోగసాధన ద్వారా లభించే సమచిత్తానికి నిదర్శనం.
