పద్యం - 8 (వ్యర్థ జన్మ లక్షణాలు)
సీ. శ్రవణ రంధ్రముల నీసత్కథల్ పొగడంగ
లేశ మానందంబు లేనివాఁడు
పుణ్యవంతులు నిన్నుఁబూజసేయఁగఁ జూచి -
భావమం దుత్సాహపడనివాఁడు
భక్తవర్యులు నీ ప్రభావముల్ పొగడంగఁ -
దత్పరత్వములేక తలఁగువాఁడు
తనచిత్తమందు నీ ధ్యానమెన్నఁడు లేక -
కాలమంతయు వృథాగడుపువాఁడు
తే. వసుధలోనెల్ల వ్యర్థుండువాఁడె యగును -
మఱియుఁ జెడుఁగాక యెప్పుడు మమతనొంది
భూషణవికాస! శ్రీధర్మపురనివాస! -
దుష్టసంహార! నరసింహ దురితదూర!
ప్రతి పదార్థం
శ్రవణ రంధ్రములన్ = చెవుల ద్వారా నీ సత్కథల్ పొగడంగ = నీ మంచి కథలను వింటున్నప్పుడు లేశము ఆనందంబు లేనివాఁడు = కొంచెం కూడా ఆనందం పొందని వాడు పుణ్యవంతులు = పుణ్యాత్ములు నిన్నున్ పూజ సేయఁగన్ చూచి = నిన్ను పూజించడాన్ని చూసి భావమందున్ = మనస్సులో ఉత్సాహపడనివాఁడు = సంతోషించని వాడు (ప్రేరణ పొందని వాడు) భక్తవర్యులు = శ్రేష్ఠులైన భక్తులు నీ ప్రభావముల్ పొగడంగన్ = నీ మహిమలను కీర్తిస్తుండగా తత్పరత్వము లేక = ఆసక్తి చూపకుండా తలఁగువాఁడు = అక్కడి నుండి తొలగిపోయేవాడు తన చిత్తమందున్ = తన మనస్సులో నీ ధ్యానము ఎన్నఁడు లేక = నీ ధ్యానం అనేది ఎప్పుడూ లేకుండా కాలము అంతయు = సమయాన్నంతటినీ వృథా గడుపువాఁడు = వ్యర్థంగా గడిపేవాడు వసుధలోన్ ఎల్లన్ = ఈ భూమి మీద అందరిలోనూ వ్యర్థుండు వాఁడె అగును = అటువంటి వాడే పనికిమాలినవాడు అవుతాడు మఱియున్ = అంతేకాక ఎప్పుడు మమతన్ ఒంది = ఎల్లప్పుడూ (లౌకిక) బంధాలపై ఆసక్తిని పొంది చెడున్ కాక = చెడిపోతాడు తప్ప (బాగుపడడు) భూషణవికాస! = ఆభరణములచే ప్రకాశించువాడా! శ్రీధర్మపురనివాస! = పవిత్రమైన ధర్మపురి క్షేత్రంలో నివసించేవాడా! దుష్టసంహార! = దుష్టులను సంహరించేవాడా! నరసింహ దురితదూర! = పాపములను దూరం చేసే ఓ నరసింహ స్వామీ!
తాత్పర్యం
ఓ నరసింహ స్వామీ! ఎవడైతే నీ పవిత్ర కథలను విన్నప్పుడు కొంచెం కూడా ఆనందించడో, పుణ్యాత్ములు నిన్ను పూజిస్తుంటే చూసి మనస్సులో ప్రేరణ పొందడో, గొప్ప భక్తులు నీ మహిమలను కీర్తిస్తుంటే ఆసక్తి చూపక అక్కడి నుండి తొలగిపోతాడో, తన మనస్సులో నీ ధ్యానమనేదే లేకుండా కాలాన్నంతా వృథాగా గడుపుతాడో, అటువంటి వాడే ఈ భూమి మీద అత్యంత వ్యర్థమైనవాడు. వాడు లౌకిక బంధాలలో చిక్కుకుని చెడిపోతాడే తప్ప బాగుపడడు.
విశ్లేషణ
ఈ పద్యంలో కవి, మానవ జన్మ యొక్క సార్థకతకు కొలమానమేమిటో ప్రతికూల దృక్కోణం (via negativa) ద్వారా వివరిస్తున్నాడు. భగవంతుని పట్ల విముఖంగా ఉండే వారి లక్షణాలను చెప్పడం ద్వారా, భక్తులు ఎలా ఉండాలో పరోక్షంగా సూచిస్తున్నాడు.
1. ఆధ్యాత్మిక విశేషాలు:
నవవిధ భక్తుల తిరస్కారం: ఈ పద్యం నవవిధ భక్తి మార్గాలలో కొన్ని ముఖ్యమైన వాటిని తిరస్కరించే వ్యక్తిని వర్ణిస్తుంది. శ్రవణం (సత్కథలు వినకపోవడం), కీర్తనం (ప్రభావముల్ పొగడంగ తలగువాడు), అర్చనం (పూజ చూసి ఉత్సాహపడకపోవడం), స్మరణం/ధ్యానం (ధ్యానమెన్నడు లేకపోవడం) వంటి భక్తి మార్గాలకు దూరంగా ఉండటం ఆధ్యాత్మిక ఆత్మహత్యతో సమానం.
వ్యర్థ జన్మ: మానవ జన్మ అత్యంత దుర్లభమైనది. దానిని పొంది కూడా, భగవత్ చింతన లేకుండా, కేవలం భౌతికమైన విషయాలలోనే కాలాన్ని గడపడం ఆ జన్మను వ్యర్థం చేసుకోవడమే. అటువంటి జీవితం జంతువుల జీవితం కంటే భిన్నమైనది కాదని శాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి.
2. వైరాగ్య విశేషాలు:
మమకారం అనే బంధం: "మఱియుఁ జెడుఁగాక యెప్పుడు మమతనొంది" అనే వాక్యం చాలా కీలకమైనది. భగవంతునిపై ఆసక్తి లేకపోవడానికి మూల కారణం లౌకిక విషయాలపై ఉండే తీవ్రమైన మమకారం. ఆ బంధం జీవుడిని సంసారమనే ఊబిలోకి లాగి, ఆధ్యాత్మికంగా ఎదగకుండా చేసి, పతనానికి దారి తీస్తుంది.
విషయ వైరాగ్య లేమి: భగవత్ విషయాలపై ఆసక్తి కలగాలంటే, ప్రపంచ విషయాలపై ఆసక్తి తగ్గాలి. ఈ పద్యంలో వర్ణించబడిన వ్యక్తికి ప్రపంచ విషయాలపై ఆసక్తి తగ్గకపోగా, భగవత్ విషయాలంటేనే విరక్తి ఉంది. ఇది పూర్తి వైరాగ్య రాహిత్యానికి నిదర్శనం.
3. వేదాంత విశేషాలు:
తీవ్రమైన అజ్ఞానం: భగవంతుని కథలు, పూజలు, కీర్తనలు ఆనందాన్ని ఇవ్వకపోవడం అనేది తీవ్రమైన అజ్ఞానానికి (తమస్సునకు) గుర్తు. సత్త్వగుణం ప్రబలంగా ఉన్నప్పుడు భగవత్ విషయాలు ఆనందాన్నిస్తాయి. ఇక్కడ తమస్సు, రజస్సు జీవుడిని పూర్తిగా ఆవరించి, సత్త్వ గుణాన్ని అణిచివేసినట్లు తెలుస్తుంది.
ఆత్మ విస్మృతి: తన నిజ స్వరూపమైన ఆత్మను మరచి, దేహాన్నే 'నేను' అని, దేహ సంబంధమైన వాటినే 'నావి' అని (మమత) భ్రమించడమే ఆత్మ విస్మృతి. ఈ స్థితిలో ఉన్నవాడికి ఆత్మ సంబంధమైన భగవత్ చింతన రుచించదు. వాడు కాలమంతా వృథా చేసి, తిరిగి జనన మరణ చక్రంలో చిక్కుకుంటాడు.
4. లౌకిక విశేషాలు:
కాలం విలువ తెలియకపోవడం: "కాలమంతయు వృథాగడుపువాఁడు" అనే మాట కేవలం ఆధ్యాత్మికంగానే కాదు, లౌకికంగా కూడా ముఖ్యమైనది. జీవితంలో ఉన్నతమైన లక్ష్యాలు ఏవీ లేకుండా, సమయాన్ని వృథా చేయడం వ్యక్తిగత పతనానికి దారితీస్తుంది.
సత్సంగ ప్రభావం: పుణ్యాత్ముల పూజ, భక్తుల కీర్తనలు చూసి ఉత్సాహపడకపోవడం అనేది సత్సంగం యొక్క విలువను గ్రహించలేకపోవడమే. మంచి స్నేహాలు, మంచి వాతావరణం వ్యక్తిని ఉన్నతంగా తీర్చిదిద్దుతాయి. వాటికి దూరంగా ఉండేవారు ఉన్నత విలువలను అలవర్చుకోలేరు.
5. యోగ విశేషాలు:
ఇంద్రియ నిగ్రహ రాహిత్యం: యోగ మార్గంలో ఇంద్రియాలను బాహ్య విషయాల నుండి మరల్చి అంతర్ముఖం చేయాలి (ప్రత్యాహారం). కానీ ఇక్కడ వర్ణించబడిన వ్యక్తి చెవులు (శ్రవణ రంధ్రములు) భగవత్ కథలను స్వీకరించడానికి నిరాకరిస్తున్నాయి. అనగా, ఇంద్రియాలు పూర్తిగా బహిర్ముఖమై, ఆధ్యాత్మికతకు ప్రతికూలంగా పనిచేస్తున్నాయి.
చిత్తవృత్తి నిరోధానికి వ్యతిరేకత: యోగం అంటే "చిత్తవృత్తి నిరోధం". అనగా, మనస్సు యొక్క చంచలత్వాన్ని నిరోధించడం. కానీ ఇక్కడ "తనచిత్తమందు నీ ధ్యానమెన్నఁడు లేక" అని చెప్పడం ద్వారా, ఆ వ్యక్తి చిత్తం పూర్తిగా లౌకిక వృత్తులతో నిండిపోయి, ధ్యానానికి ఏమాత్రం అవకాశం లేకుండా ఉందని స్పష్టమవుతోంది. ఇది యోగానికి పూర్తి వ్యతిరేక దిశలో ప్రయాణించడం.
6. అదనపు విశేషాలు:
ఆధ్యాత్మిక జడత్వం: మంచి విషయాలు విన్నప్పుడు ఆనందం, స్ఫూర్తి కలగకపోవడం ఒక రకమైన ఆధ్యాత్మిక జడత్వాన్ని (Spiritual Inertia) లేదా మనోవైకల్యాన్ని సూచిస్తుంది. ఇది భౌతికవాదం, నిరంతర ఇంద్రియ భోగాల వల్ల కలిగే దుష్పరిణామం. సంతోషించగల సామర్థ్యాన్ని కోల్పోవడం అనేది మానవ జీవితంలో ఒక విషాదకరమైన స్థితి.
కారణ-కార్య సంబంధం: ఈ పద్యం ఒక స్పష్టమైన కారణ-కార్య సంబంధాన్ని నిర్మిస్తుంది. భగవంతుని పట్ల విముఖత, మమకారం అనేవి 'కారణాలు'. వ్యర్థమైన జీవితం, చివరికి చెడిపోవడం అనేవి వాటి 'కార్యాలు' (ఫలితాలు). ఇది ఆధ్యాత్మిక నియమాలను ఉల్లంఘిస్తే కలిగే పర్యవసానాలను తార్కికంగా వివరిస్తుంది.
