నరసింహ శతక విశ్లేషణ
సీ.
మాన్యంబులీయ సమర్థుఁ డొక్కఁడు లేఁడు
మాన్యముల్ చెఱుప సమర్థులంత
యెండిన యూళ్ల గోఁడెఱిఁగింపఁ డెవ్వఁడుఁ
బండిన యూళ్లకుఁ బ్రభువులంత
యితఁడు పేద యటంచు నెఱిఁగింపఁ డెవ్వఁడు
కలవారి సిరు లెన్నఁగలరు చాలఁ
దనయాలి చేష్టల తప్పెన్నఁ డెవ్వఁడు
బెఱకాంత ఱంకెన్నఁ బెద్దలంత
తే.గీ
యిట్టి దుష్టుల కధికారమిచ్చినట్టి
ప్రభువు తప్పులటంచును బలుకవలెను
భూషణవికాస! శ్రీధర్మపురనివాస!
దుష్టసంహార! నరసింహ దురితదూర!
ప్రతి పదార్థం
మాన్యంబులు ఈయ = భూదానాలు చేయడానికి
సమర్థుఁడు ఒక్కఁడు లేఁడు = సమర్థుడైనవాడు ఒక్కడూ లేడు (ఎవరూ ముందుకురారు)
మాన్యముల్ చెఱుప = ఆ దానాలను నాశనం చేయడానికి
సమర్థులు అంత = అందరూ సమర్థులే
ఎండిన ఊళ్ల గోఁడు = కరువుతో ఉన్న గ్రామాల బాధలను
ఎఱిఁగింపఁడు ఎవ్వఁడున్ = ఎవరూ (ప్రభువులకు) తెలియజేయరు
పండిన ఊళ్లకున్ = సిరిసంపదలతో ఉన్న గ్రామాలకు
ప్రభువులు అంత = అందరూ అధికారులే (అందరూ పెత్తనం చేయాలనుకుంటారు)
యితఁడు పేద అటంచున్ = "ఇతను పేదవాడు" అని (సహాయం కోసం)
ఎఱిఁగింపఁడు ఎవ్వఁడున్ = ఎవరూ చెప్పరు
కలవారి సిరులు = ధనవంతుల సంపదలను
ఎన్నఁగలరు చాలన్ = లెక్కపెట్టగలవారు చాలామంది ఉన్నారు
తన ఆలి చేష్టల తప్పు = తన భార్య ప్రవర్తనలోని తప్పులను
ఎన్నఁడు ఎవ్వఁడున్ = ఎవరూ ఎన్నటికీ ఎంచరు (చూడరు)
పెఱకాంత ఱంకు = ఇతరుల భార్య యొక్క తప్పుడు నడతను
ఎన్నన్ పెద్దలు అంత = విమర్శించడానికి అందరూ పెద్దలే (అందరూ ముందుంటారు)
ఇట్టి దుష్టులకు = ఇటువంటి చెడ్డవారికి
అధికారము ఇచ్చినట్టి = అధికారాన్ని ఇచ్చినటువంటి
ప్రభువు తప్పులు అటంచును = ఆ రాజుదే తప్పు అని
పలుకవలెను = చెప్పాలి
(మకుటం) = (మొదటి పద్యంలోని మకుటమే పునరావృతం)
తాత్పర్యం
ఓ నరసింహ స్వామీ! దానధర్మాలు చేయడానికి ఎవరూ ముందుకురారు, కానీ వాటిని పాడుచేయడానికి అందరూ సిద్ధంగా ఉంటారు. కరువు గ్రామాలను ఎవరూ పట్టించుకోరు, కానీ సంపన్న గ్రామాలకు పెత్తనం చేయడానికి అందరూ పోటీపడతారు. పేదవాడిని ఆదుకోమని ఎవరూ చెప్పరు, కానీ ధనవంతుల ఆస్తిని లెక్కలేయడానికి చాలామంది ఉంటారు. తన భార్య తప్పులను ఎవరూ చూడరు, కానీ పరాయి స్త్రీ శీలాన్ని విమర్శించడానికి అందరూ పెద్దలే. ఇటువంటి దుర్మార్గులకు అధికారం ఇచ్చిన ఆ రాజుదే అసలు తప్పు అని చెప్పాలి.
విశ్లేషణ
ఈ పద్యం కవి యొక్క తీవ్రమైన సామాజిక స్పృహకు, నిర్భయమైన విమర్శనా ధోరణికి అద్దం పడుతుంది. సమాజంలోని వక్రత్వాన్ని ఏకరువు పెడుతూనే, ఆ సమస్యకు మూలకారణాన్ని కూడా నిర్దేశిస్తున్నాడు.
1. తీవ్రమైన సామాజిక విమర్శ (Sharp Social Critique):
- నిర్మాణం కన్నా వినాశనానికే మొగ్గు: మంచి చేయడానికి (మాన్యాలివ్వడం), కష్టాల్లో ఉన్నవారిని ఆదుకోవడానికి (ఎండిన ఊళ్లు, పేదవారు) ఎవరూ ముందుకురారని, కానీ చెడు చేయడానికి (చెఱుప), పెత్తనం చేయడానికి (పండిన ఊళ్లకు ప్రభువులు), అసూయతో ధనవంతుల సిరిని లెక్కించడానికి, పరనింద చేయడానికి (పెఱకాంత ఱంకు) అందరూ ముందుంటారని చెప్పడం మానవ నైజంలోని ఒక చీకటి కోణాన్ని ఆవిష్కరిస్తుంది.
- కపట నీతి (Hypocrisy): "తనయాలి చేష్టల తప్పెన్నఁ డెవ్వఁడు - బెఱకాంత ఱంకెన్నఁ పెద్దలంత" అనే పాదం సమాజంలోని కపటత్వాన్ని, ఆత్మవిమర్శ లేమిని, పరనిందాసక్తిని అత్యంత శక్తివంతంగా ఎండగడుతుంది. తమ ఇంట్లో ఉన్న తప్పులను కప్పిపుచ్చి , ఇతరుల తప్పులను భూతద్దంలో చూసే మనస్తత్వాన్ని ఇది పట్టి చూపిస్తుంది.
2. రాజనీతి సూత్రం (A Principle of Governance):
- నాయకుని జవాబుదారీతనం: పద్యం చివరలో కవి సమస్యను వ్యక్తిగత స్థాయి నుండి వ్యవస్థీకృత స్థాయికి తీసుకువెళ్తాడు. సమాజంలో ఇటువంటి దుష్టులు ఉండటం ఒక సమస్య అయితే, వారికి అధికారం లభించడం పెద్ద సమస్య. ఆ అధికారాన్ని ఇచ్చిన ప్రభువుదే అంతిమ బాధ్యత అని చెప్పడం ("ప్రభువు తప్పులటంచును బలుకవలెను") రాజనీతిలో ఒక ముఖ్యమైన సూత్రం. ఇది 12వ పద్యంలోని "ప్రజలు దుర్జనులైన ప్రభుని తప్పు" అనే భావనకు కొనసాగింపు. తన రాజ్యంలో, తన పరిపాలనలో దుర్మార్గులకు స్థానం కల్పించే రాజు అధర్మానికి పాల్పడినట్లే.
- సరైన నియామకాల ప్రాముఖ్యత: ఒక నాయకుని విజయం, అతను ఎంచుకునే సలహాదారులు, అధికారులపై ఆధారపడి ఉంటుంది. యోగ్యత లేని, దుష్టబుద్ధి గలవారికి అధికారమిస్తే, వారు సమాజాన్ని పీడిస్తారని, ఆ పాపఫలం రాజుకే చెందుతుందని కవి హెచ్చరిస్తున్నాడు.
3. శైలీ సౌందర్యం (Literary Merit):
- ప్రతి వ్యతిరేకాలంకారము (Antithesis): పద్యంలోని మొదటి నాలుగు పాదాలు జంటలుగా, ప్రతి వ్యతిరేక భావాలతో నిర్మించబడ్డాయి. (ఈయడం vs చెరపడం; ఎండిన vs పండిన; పేద vs కలవారు; తన ఆలి vs పెఱకాంత). ఈ నిర్మాణం పద్యానికి ఒక లయను, చెప్పదలచుకున్న విషయానికి తీవ్రతను ఇస్తుంది. ఈ వైరుధ్యాల ద్వారా కవి సమాజంలోని ద్వంద్వ ప్రమాణాలను ప్రభావవంతంగా చూపిస్తాడు.
- 4. యోగ విశేషాలు (Yoga Analysis):
-
ఈ పద్యంలో వర్ణించబడిన ప్రతికూల మానసిక ప్రవృత్తులు నేరుగా మన సూక్ష్మశరీరంలోని శక్తి కేంద్రాలైన చక్రాలపై ప్రభావం చూపుతాయి.
- అనాహత చక్రం (Heart Chakra): ప్రేమ, కరుణ, క్షమ, అంగీకారం వంటి గుణాలకు ఇది కేంద్రం. పద్యంలో చెప్పబడిన పరనిందాసక్తి ("బెఱకాంత ఱంకెన్నఁ బెద్దలంత"), ఇతరుల పట్ల కరుణ లేకపోవడం ("ఎండిన యూళ్ల గోఁడెఱిఁగింపఁ డెవ్వఁడుఁ") వంటి లక్షణాలు అనాహత చక్రం సరిగ్గా పనిచేయకపోవడానికి (బ్లాక్ అవ్వడానికి) సంకేతాలు. ఈ చక్రం మూసుకుపోయినప్పుడు, వ్యక్తి ప్రేమను పంచడానికి బదులుగా ఇతరులను విమర్శించడం, వారిలో తప్పులు వెతకడం వంటివి చేస్తాడు.
- మణిపూరక చక్రం (Solar Plexus Chakra): ఆత్మగౌరవం, వ్యక్తిగత శక్తి, సంకల్ప బలం, ఆత్మవిశ్వాసం దీని లక్షణాలు. ఈ చక్రం అసమతుల్యంగా ఉన్నప్పుడు, వ్యక్తి తన శక్తిని అంతర్గతంగా పొందలేక, బాహ్య ప్రపంచం నుండి దొంగిలించడానికి ప్రయత్నిస్తాడు. ఇతరుల సంపదను చూసి అసూయపడటం ("కలవారి సిరు లెన్నఁగలరు"), మంచిని నాశనం చేయాలనే కోరిక ("మాన్యముల్ చెఱుప"), అధికారం కోసం పాకులాడటం ("పండిన యూళ్లకుఁ బ్రభువులంత") వంటివి బలహీనమైన మణిపూరక చక్రం యొక్క లక్షణాలు.
కవి వర్ణించిన ఈ దుర్లక్షణాలు కేవలం సామాజిక పతనానికే కాక, వ్యక్తి యొక్క ఆధ్యాత్మిక పతనానికి కూడా కారణమవుతాయి. అవి మన శక్తి ప్రవాహానికి అడ్డంకులుగా మారి, మనల్ని ఉన్నత చైతన్య స్థాయికి ఎదగకుండా నిరోధిస్తాయి.
