పద్యం - 16 (లోభి యొక్క మనస్తత్వం)
సీ. లోకమం దెవఁడైన లోభి మానవుఁ డున్న
భిక్ష మర్థికిఁ జేతఁ బెట్టలేఁడు
తాను బెట్టకయున్న తగవు పుట్టదుగాని
యొరులు పెట్టఁగఁ జూచి యోర్వలేఁడు
దాత దగ్గఱఁ జేరి తన ముల్లె చెడినట్లు
జిహ్వతోఁ జాడీలు చెప్పుచుండు
ఫలము విఘ్నంబైన బలు సంతసమునందు
మేలు కల్గినఁ జాల మిడుకుచుండు
తే. శ్రీరమానాథ! యిటువంటిక్రూరునకును
భిక్షకుల శత్రువని పేరు పెట్టవచ్చు
భూషణవికాస! శ్రీధర్మపురనివాస!
దుష్టసంహార! నరసింహ దురితదూర!
ప్రతి పదార్థం
లోకమందున్ + ఎవఁడైన = ప్రపంచంలో ఎవరైనా లోభి మానవుఁడు + ఉన్నన్ = లోభియైన మానవుడు ఉంటే భిక్షము + అర్థికిన్ = భిక్షను యాచకునికి చేతన్ + పెట్టలేఁడు = (తన) చేతితో పెట్టలేడు తాను + పెట్టక + ఉన్నన్ = వాడు పెట్టకపోయినా తగవు + పుట్టదు + కాని = గొడవ ఏమీ లేదు కానీ ఒరులు + పెట్టఁగన్ + చూచి = ఇతరులు దానం చేయడాన్ని చూసి ఓర్వలేఁడు = సహించలేడు, ఓర్వలేడు దాత దగ్గఱన్ + చేరి = దానం చేసేవాడి వద్దకు చేరి తన ముల్లె చెడినట్లు = తన సొంత ఆస్తి పోయినట్లుగా జిహ్వతోన్ + చాడీలు = తన నాలుకతో చాడీలు, కొండెములు చెప్పుచున్ + ఉండున్ = చెబుతూ ఉంటాడు ఫలము విఘ్నంబు + ఐనన్ = (ఆ దాన) ఫలానికి ఆటంకం కలిగితే పలు సంతసమునందున్ = చాలా సంతోషిస్తాడు మేలు కల్గినన్ = (ఒకవేళ దానం జరిగి) మంచి జరిగితే చాల మిడుకుచుండున్ = చాలా బాధపడతాడు, కుమిలిపోతాడు శ్రీ + రమానాథ! = లక్ష్మీదేవికి భర్త అయిన ఓ స్వామీ! ఇటువంటి + క్రూరునకునున్ = ఇటువంటి క్రూరమైన వాడికి భిక్షకుల శత్రువు + అని = యాచకులకు శత్రువు అని పేరు పెట్టవచ్చు = పేరు పెట్టవచ్చును (మకుటం) = (మొదటి పద్యంలోని మకుటమే పునరావృతం)
తాత్పర్యం
ఓ లక్ష్మీనాథా, నరసింహ స్వామీ! లోకంలో లోభియైన వాడు యాచకునికి తన చేతితో భిక్షం పెట్టలేడు. తాను పెట్టకపోతే ఫరవాలేదు కానీ, ఇతరులు దానం చేస్తుంటే చూసి ఓర్వలేడు. దానం చేసేవాడి దగ్గరకు వెళ్ళి, తన సొంత ఆస్తి పోతున్నట్లుగా భావిస్తూ, ఆ దానాన్ని ఆపడానికి చాడీలు చెబుతాడు. ఒకవేళ ఆ దానం ఆగిపోతే అమితంగా సంతోషిస్తాడు, దానం జరిగి మంచి జరిగితే మాత్రం తీవ్రంగా కుమిలిపోతాడు. ఇటువంటి క్రూరుడిని "యాచకుల శత్రువు" అని పిలవడం సముచితం.
విశ్లేషణ
1. మానసిక విశ్లేషణ (Psychological Analysis):
అసూయ (Jealousy): లోభానికి తోడబుట్టినది అసూయ. ఇతరులు దానం చేయడం ద్వారా పొందే కీర్తిని, పుణ్యాన్ని చూసి లోభి ఓర్వలేడు.
ఆనంద వైపరీత్యం (Perverse Joy): ఇతరుల మంచిని చూసి బాధపడటం, ఇతరులకు కీడు జరిగితే ఆనందపడటం అనేది ఒక విపరీతమైన, అనారోగ్యకరమైన మనస్తత్వానికి గుర్తు.
2. సామాజిక విశ్లేషణ:
సామాజిక విద్రోహి: లోభి కేవలం దానం చేయకపోవడమే కాదు, దానం చేసేవారిని కూడా నిరుత్సాహపరుస్తూ, చాడీలు చెబుతూ సమాజ హితానికి వ్యతిరేకంగా పనిచేస్తాడు. అందుకే కవి అతడిని 'క్రూరుడు', 'భిక్షకుల శత్రువు' అని సంబోధించాడు.
3. యోగ విశేషాలు: చక్రాలపై ప్రభావం:
అనాహత చక్రం (Heart Chakra): లోభి యొక్క అసూయ, ద్వేషం, ఇతరుల సంతోషాన్ని ఓర్వలేని గుణం ఈ ప్రేమ, కరుణ కేంద్రమైన చక్రాన్ని పూర్తిగా మూసివేస్తాయి. దీని వలన గుండె జబ్బులు, రక్తపోటు, ఊపిరితిత్తుల సమస్యలు వంటివి కలుగుతాయి.
విశుద్ధి చక్రం (Throat Chakra): దానాన్ని ఆపడానికి "జిహ్వతోఁ జాడీలు చెప్పుచుండు" అనే చర్య, వాక్కును దుర్వినియోగం చేయడమే. దీని వలన గొంతు నొప్పి, థైరాయిడ్ సమస్యలు, మెడనొప్పి, టాన్సిల్స్ వంటి సమస్యలు వచ్చే అవకాశం ఉంది.
శాస్త్రాల నుండి ప్రమాణాలు (References from Scriptures)
మన ప్రాచీన గ్రంథాలలో లోభి యొక్క గతి, దానాన్ని ఆపేవారికి కలిగే దురవస్థల గురించి ఎన్నో స్పష్టమైన, శక్తివంతమైన సమాధానాలు ఉన్నాయి.
1. మహాభారతం (అనుశాసన పర్వం) మహాభారతంలో, పితామహుడు భీష్ముడు అంపశయ్యపై ఉండి యుధిష్ఠిరునికి 'దాన ధర్మం' గురించి చేసిన ఉపదేశం అత్యంత ప్రామాణికమైనది.
లోభి యొక్క ధనం: భీష్ముడు ఇలా అంటాడు, "ఓ రాజా! లోభి దాచిపెట్టిన ధనం విషంతో సమానం. అది వాడిని ఈ లోకంలో మనశ్శాంతి లేకుండా చేస్తుంది, పరలోకంలో సద్గతి లేకుండా చేస్తుంది. తాను అనుభవించక, ఇతరులకు ఇవ్వక దాచిన ధనం చివరికి దొంగల పాలైనా అవుతుంది, రాజుల పాలైనా అవుతుంది లేదా అగ్నిలోనైనా కాలిపోతుంది."
దానాన్ని ఆపేవారి పాపం: దానం చేస్తుండగా ఆటంకం కలిగించేవాడి గురించి భీష్ముడు ఇలా హెచ్చరిస్తాడు, "ఎవరైతే దానం చేసేవారిని నిరుత్సాహపరుస్తాడో, యాచకుడిని తూలనాడతాడో, దానానికి ఆటంకం కలిగిస్తాడో, వాడు దాతకు, గ్రహీతకు ఇద్దరికీ ద్రోహం చేసినవాడవుతాడు. బ్రహ్మహత్యా పాతకంతో సమానమైన పాపం వాడికి చుట్టుకుంటుంది. అటువంటి వాడు అనేక నరక యాతనలు అనుభవిస్తాడు."
2. గరుడ పురాణం జీవి మరణానంతరం ఎదుర్కొనే పరిస్థితులను గరుడ పురాణం వివరంగా వర్ణిస్తుంది. ఇందులో లోభులకు, దాన విఘ్నకారులకు కలిగే శిక్షల గురించి స్పష్టంగా చెప్పబడింది.
లోభి యొక్క నరకయాతన: "జీవించి ఉన్నప్పుడు ఆర్తులకు అన్నం పెట్టనివాడు, దాహంతో ఉన్నవారికి నీరు ఇవ్వనివాడు యమలోకంలో తీవ్రమైన ఆకలిదప్పులతో అలమటిస్తాడు. యమభటులు వాడిని ఎర్రగా కాల్చిన ఇసుక నేలపై నడిపిస్తారు. వాడు ఏది అడిగినా వాడికి లభించదు."
దాన విఘ్నకారుని శిక్ష: "ఇతరులు మంచి పని చేస్తుంటే ఓర్వలేని వాడు, దానధర్మాలకు ఆటంకాలు కల్పించినవాడు 'అసిపత్రవనం' అనే నరకంలో పడతాడు. అక్కడ తాటిచెట్ల ఆకుల వలె పదునైన కత్తులు వాడి శరీరాన్ని ముక్కలు చేస్తాయి. వాడు చేసిన పాపానికి ప్రాయశ్చిత్తం పూర్తయ్యే వరకు ఆ బాధ అనుభవించాల్సిందే."
3. భగవద్గీత (16వ అధ్యాయం - దైవాసుర సంపద్విభాగ యోగం) శ్రీకృష్ణుడు దైవీ సంపద, ఆసురీ సంపద అనే రెండు రకాల లక్షణాలను వివరిస్తాడు. లోభం, ఇతరుల మంచిని ఓర్వలేకపోవడం వంటివి ఆసురీ సంపద లక్షణాలు.
భగవానుడు ఇలా అంటాడు, "కామః క్రోధస్తథా లోభస్తస్మాదేతత్ త్రయం త్యజేత్" - అనగా, కామం (అతికోరిక), క్రోధం, లోభం - ఈ మూడు నరకానికి ద్వారాలు. ఇవి ఆత్మను నాశనం చేస్తాయి. కాబట్టి వీటిని విడిచిపెట్టాలి. లోభి అయినవాడు నరకానికి మార్గాన్ని తనకు తానే నిర్మించుకుంటున్నాడని దీని భావం.
ఆసుర స్వభావం కలవారు యజ్ఞ, దాన, తపస్సులను చేయరు, చేసేవారిని చూసి హేళన చేస్తారు. అటువంటి వారు జన్మజన్మలకూ ఆసుర యోనులందే పుట్టి, భగవంతుడిని చేరలేక అధోగతి పాలవుతారని కృష్ణుడు స్పష్టంగా చెప్పాడు.
4. ఉపనిషత్తులు ఉపనిషత్తులు లోభాన్ని, దానగుణాన్ని తాత్విక దృష్టితో విశ్లేషిస్తాయి.
ఈశావాస్యోపనిషత్తు ఇలా చెబుతుంది, "మా గృధః కస్యస్విద్ధనమ్" - అనగా, "పేరాశ పడకు, ఈ ధనం ఎవరిది?". ఈ సంపద నీది కాదని, సమాజానిదని, దానిని పంచుకోవాలే కానీ దాచుకోకూదని దీని అంతరార్థం. లోభం అనేది ఈ సృష్టి నియమానికి విరుద్ధమని ఉపనిషత్తుల సందేశం.
ఈ విధంగా, మన ప్రాచీన గ్రంథాలన్నీ ఏకకంఠంతో లోభాన్ని, దాన విఘ్నాన్ని తీవ్రమైన పాపాలుగా పరిగణించి, అటువంటి పనులు చేసేవారికి ఈ లోకంలో అశాంతి, పరలోకంలో దుర్గతి తప్పవని హెచ్చరించాయి.
